Vukei ena gauna ni yaluma

NA gaunisala ni veivuke kei na veiqaravi me vagolei vei ira na goneyalewa se marama era kucuvi, e rua tiko na muana me muri.

A kenai matai sa ikoya ka a kucuvi, e na nona vakasalataki ena veika me cakava taumada ni oti na nona vakacacani ka kenai karua ni yasana, a ya o keda na veiwekani, itokani se e dua ga e kila ni sa kucuvi e dua na marama se goneyalewa.

Au a sa cavuta yani e na macawa ki liu, ni kucu e sega ni dua na leqa mamada se rawarawa, dina beka ni sa rogo rawarawa wale tu na kena vakayacori eViti ni sa ka ni veimacawa na noda rogoca.

Ni kucuvi e dua na goneyalewa se marama, e sega wale ga ni vakacacani na yagona, ia e tara sara vakalevu na yalona ka vakabibi nonai vakarau ni vakasama.

E rawa ni oti na mavoa ni yago ena loma ni dua, rua na siga se dua na macawa, ia na vakaleqai ni vakasama kei na yalona e na taura tu e vica vata na yabaki ka so e taura na nodra bula taucoko.

Ni vakacacani e dua na goneyalewa e na kucu, sa na veisautaka vakadua nai vakarau ni yalona kei na nona vakasama ka sa na bula duadua voli e na rere kei na beci koya vakaikoya e na dua na gauna balavu sara ka vakavo e vukei mai vua e dua na kenadau ni veituberi ni vakasama.

Ia ni kucuvi e dua na marama vakawati, sa na tu raviti koya vakadede e dua na dredre levu e na vuku ni watina kei iratou na gone ka na lesu mai vakavuqa nona beci koya se cudruvi koya vakaikoya e na vuku ni ka a yaco, dina ga ni sega ni a vakavuna na kena yaco.

Kevaka e kucuvi na marama vakawati, goneyalewa se dua na marama qase, e na tautauvata kece ga na kena vakaleqai nai vakarau ni vakasama kei nai tovo ni yalodra.

Oqo nai colacola ena cola taudua voli o koya e kucuvi e na gauna ni nona bula taucoko.

Vakavuqa ni sa yaco na kucu ka tukuni vei ira na Ovisa, e taura ga vakalevu na gauna na veivaqaqai me baleta na tagane ka vakayacora na kucu. Na veivaqaqai vakaoqo sa dau vakaikuritaka tale na bibi ni dredre vei ira na goneyalewa kei na marama era a vakacacani.

Na veivaqaqai kei na veilewai e vagolei kece tiko ga vei koya e beitaki, ia e sega ni dua na veiqaravi e vakayacori vei koya a vakacacani. Na kena kau ki matana levu na ka baleti koya e na vuku ni dua nai valavala beci ka veivakalolomataki a vakayacori vua, sa qai beitaki ga kina na yalona ka vakaikuritaki e na yalo druma, na cudru kei na madua.

Vei kemuni na marama kei na goneyalewa, e sega ni dua e nanamaki se vakarautaki koya me kucuvi.

E sega tale ga ni dua e tu vinaka tu nona vakasama e taleitaka se me dau soli koya vakaikoya me kucuvi.

Ia me vaka ni sega ni dua na tamata e kila na veisiga kei na kena ca, sa yaco na kucu vei ira e lewe vuqa nai tokani, na wekamuni kei na nomuni veikilai.

Sa na dodonu mo ni bau vakarautaki kemuni e na nomuni qaqarauni mo ni kidava mo ni kila ni vakarau yaco e dua na ka ka na yaga tale ga mo ni lako tani mai na dua na tiki ni vanua se gauna ko ni vakila ni sa viavia tara tiko yani na draki ni nomuni vakacacani ka sega ni dokai.

Ia me vaka ni ra vakayacora tiko na kucu ko ira sara ga ko ni veiwekani kina, ko ira ko ni kila kei ira ko ni vakabauta ka doka, e na sega ni rawa kina ni kilai se namaki me ra na vakayacora na cakacaka ni veivakalolomataki qo baleta ko ni vakabauti ira.

Na nomuni veivakabauti oya e tauri kemuni toka, ia e seva, baleta mai yasana kadua, ni sa yaco mai na garogaro ca ni loma ni tamata, e rawa ni vakayagataki na veivakabauti oqori me vakayacori kina na lomana mo vakacacani kina ka qai vakayagataki e muri na veidokai kei na veivakabauti oqori mo kakua ni tukutuku kina.

Ia, kevaka e mani yaco na siga ca oya ena dua na gauna ni nomu bula vakagoneyalewa, se ni ko sa vakawati se sa siro sobu na nomu matanisiga, ka ko sa kucuvi mai vua e dua na tagane, oqo ga e vica nai vakasala e rui bibi mo nanuma deivaki.

Nai dusidusi oqo e tauri mai vei ira era dau veiqaravi vei ira era vakacacani e na kucu se sotava na veika dredre ka dau veivakaleqai.

Ena yaga me bau dau veitalanoataki vei kemuni na marama se goneyalewa me kilai. Eda sega ni vakamanamanataka na kucu, ia me vaka ni sa yaco tiko vakalevu, sa yaga me veitalanoataki vakasavasava na sala me muri ke sa mani yaco vei kemuni.

Matai ni kalawa mo taura ni ko sa kucuvi oti, sa ikoya mo lako tani mai vua a kucu ka mo lako sara vakatotolo ki na dua na vanua ko kila ni ko na maroroi se taqomaki kina.

Aya ki nomodou vale, dua na wekamu, itokani voleka se tabana ni veivukei ena gauna ni leqa.

E dau vakabibitaki na tikina oqo ni sa vakadinadinataki ni rawa ni tomana nona veivakacacani o koya a kucu e na gauna ko tiko volekati koya kina, ka kenai karua ni ko na via saga e so na sala rerevaki mo vakaleqai iko kina kevaka o tiko voleka ga e yasana.

Karua ke voleka vei iko na siteseni ni Ovisa, sa yaga mo gole sara kina vakadodonu.

E rawa ni vukea na nona tobo totolo o koya e kucu ka rawa ni ra veivuke tale ga e na nomu kau ki valenibula.

Katolu, kevaka e dredre vei iko mo gole taumada vei ira na Ovisa, ia sa yaga mo sasaga sara vakatotolo ki valenibula. Kevaka e tiko na mavoa se na mosi ni veitiki ni yago, sa ka bibi me qaravi taumada mai vei ira na tabana ni valenibula.

E dau vakarawarawataka sara nodra veiqaravi na nasi kei na vuniwai kevaka mo kakua ni veisautaka nomui sulu ka mo se tei kakua mada ni sisili ni ra gadreva na vuniwai me ra vakayacora na nodra vakadidike ka yavutaki na nodrai tukutuku ni a yaco dina na kucu ni biu vata mai kei nai vakadinadina.

Dina beka ni imatai ni ka ko na via cakava sai koya mo sisili mo kauta tani kina na dukadukali se vakasisilataki ni ka a caka vei iko, ia vei ira na tabana vakavuniwai kei na Ovisa, ena uasivi mo kua mada ni sisili, kakua ni savata na matamu, na gusumu kei na yagomu, kua ni vurusi na bati ka kua mada ni se seruta na ulumu.

Kenai ka va, ena veivanua vakataki Suva, Lautoka kei Labasa sa tu kina na veivalenivolavola ni Womens Crisis Centre.

E vuqa na matanitu e vuravura sa tiko kina na tabana qo me dau sotavi kemuni na marama, vakabibi e na leqa vakaoqo.

Kevaka ko ni ririko na gole vei ira na Ovisa, ena uasivi mo ni gole vei iratou na tabana ni Womens Crisis Centre, eratou na qai biuti kemuni ki valenibula ka qai muri vei ira na Ovisa, se evei vei rau e cake eratou nanuma me liu.

Kenai kalima, era sa tiko e yasada ko ira na Dauniveituberi, na Counsellors. E ka ni rarawa meu vakaraitaka ni tabana qo e se lailai sara vei kedatou e Viti. E nodrai tavi ko ira oqo me ra vakotora donu nai vakarau ni vakasama kei na yalo ni tamata ni yaco oti e dua na ka rerevaki se veivakaleqai me vaka na kucu.

Na yalo kei na vakasama e ratou na sega ni qarava vakaoti na tabana vakavuniwai ka ni nodratou ga na yago, eratou sega ni qarava vakaoti na Ovisa ka ni nodratou ga na vaqaqai ni tamata cala. Au vakabautya e na gauna oqo, sa tiko na Counsellors e na veisiteseni kece e Viti.

Ko ira na Counsellors eratou na lai tara na leqa au cavuta vakabibi toka mai cake, aya na leqa ni vakarau ni vakasama kei na leqa ni yalo e na vuku ni ka rerevaki ka veivakalolomataki a yaco.

E rawa ni qaravi na mavoa ni yago e na dua ga na gauna lekaleka ka na vakatau ki na bibi ni mavoa. Ia na leqa ni vakasama kei na yalo ena tu ga kei koya na goneyalewa kei na marama a kucuvi e na gauna ni nona bula taucoko, kevaka e sega ni qaravi.

Ia na kena qaravi na yalo kei na vakasama sa nodrai tavi na Counsellors. E rua na sala e rawa ni ko ni veitaratara kina kei ira. Matai sai koya e na talevoni, oqo baleta ni madualaki na rairai e matana levu ka kenai karua me ra lakovi ki nodra valenivolavola se vale.

Na dauniveituberi se Counsellor e i vakarau ni nona veiqaravi sa ikoya mo drau dabe vata ka tara vakamalua na ka a yaco, sa na qai vagolea tiko na veitalanoa mo dolavi iko ka dolava vakakina na rarama mai tuba me curuma na butobuto loaloa ni vuravura ko curuma tiko ka me yacova ni lai vakadeitaki iko e na kena vakaseyavutaki na veika o rerevaka, madualaka ka mo tekivutaka na nomu bula e na dua nai lakolako vou, ka mo cucuma kina na nomu veimataka e na yaloqaqa kei na yalodei.

Na duidui ni Vuniwai, Ovisa kei Counsellor, ni o rau na Ovisa kei na Vuniwai e na tiko na gauna e na lai dolavi kina e matana levu na veika baleti iko me vaka ena valeniveilewai, ia vei Counsellor o drau kila taurua tiko ga na veika e baleti iko.

E tabu vei Counsellor me talanoataki iko vua tale e dua, vakavo sara ke ko sa vakadonuya me vagolei cake na ka baleti iko vua e dua e kilai ni rawa ni qaravi iko me vaka na Vuniwai se dua na Daunivakasama (psychologist) se ki na tabacakacaka ni Ovisa. E na qai cakava ga oya kevaka ko sa solia taumada kina na nomu veivakadonui.

Nai dusidusi au vakacavuta koto oqo mai cake, e na rawarawa beka vei kemuni na tiko e na veikoro lelevu ni cakacaka e Viti Levu kei Vanua Levu ka ni ra sa tu kina na veitabana oqo.

Ia vei kemuni ko ni tiko mai na noda veikoro Vakaviti, ena uasivi mo ni liu vei ira na nasi e na nomuni Tikina mo ni qaravi mada ena veiqaravi vakavalenibula.

Oti sa rawa ni qai vagolei vei Turaganikoro me qai veitaratara ki na Siteseni ka veitaratara o Nasi ki na valenibula e voleka kina ena vuku ni veiqaravi vakavuniwai.

More Stories