Veisiko ni Bose Levu Vakaturaga

NODA Railesu e na macawa oqo e da na wilika kina na i talanoa ni nodra a kidavaki mai na Koronivuli na Ratu Sukuna Memoriala School na lewe ni Bose Levu Vakaturaga.

Ni tei wilika sara na kena i tukutuku ka a tabaki e na Na i Lalakai e na yabaki 1965:

A vakayacori mai na Koronivuli na Ratu Sir Lala Sukuna Memorial School e Suva, e na yakavi ni Lotulevu sa oti e dua na veikidavaki vakavanua bibi ka totoka ka ra vakaitavi walega kina na gone vuli mai kea e na nodra yaco yani na Turaga lewe ni Bose Vakaturaga.

Me vaka ni a vu ga mai na Bose Vakaturaga e na koronivuli o ya, sa dau kena i vakarau tiko me ra sikova na koronivuli ko ira na noda Turaga lewe ni Bose e na veigauna era bose kina.

Ia, na i lutua ni nodra veisiko e na macawa sa oti sai koya na veiqaravi vakaciriloloma era a vakayacora na gone, kei na kedrau dolavi e rua na rumu vou ni vuli o ya na nodra volau ni matai na gone tagane kei na nodra vale ni culacula na gone yalewa.

Era sa la?ki dabe rawa toka mai e na vakatunuloa na turaga kei na marama sureti, ira na Vavalagi kece, vakavo ga e dua na turaga ni Trinidad ka i vakalesilesi levu e na Matabose ni Ceva ni Pasifika mai Niumea, Niu Kaletonia.

Na yaca ni turaga oqo ko C R Gitolay ka kainaka ko koya ni sa qai bau raica vakadua na veiqaravi vakaturaga Vakaviti ka sa lauti koya sara na kena bibi.

E na mata ni vakatunuloa era dabe vata kina na cauravou vakaitavi e na veiqaravi vakavanua ra qai dabe wavoki mai muri na turaga kei na marama i Taukei kei iratou na qasenivuli.

E so tale na cauravou era uku, ka ra yadrava wavoki tu na vanua ni veiqaravi vakavanua.

Na gauna era sa curu yani kina na Turaga, era tucake kece na vulagi sureti e na vakatunuloa ka ra tama na cauravou gonevuli.

Era a liutaka mai na i lakolako vakaturaga na Gone Turaga na Vunivalu ko Ratu G K Cakobau.

Ni ra sa dabe na Turaga na Vunivalu kei ira na Sau ni noda Vanua vata kei ira na lewe ni Bose, sa tekivu sara na veiqaravi.

A tubera na i qaloqalovi ko Tevita Kuruvakadua ka ciqoma na Turaga na Vunivalu, qai vatonaka ka vakamaluataka ko Ratu Niko Komaitai, na Roko Tui Tailevu Vakatawa.

Ni oti oya e a qai vakacabora na i sevusevu ko Timoci Vesikula, ka ra meketaka na Yaqona Vakaturaga na gonevuli.

Ni oti oya e sa qai vakacabora ko Josefata Kanabicibici na i Wase ni Yaqona Vakaturaga, e dua na vuaka levu kei na dua na sova magiti.

Sa totoka sara na nodratou vosa ni tautauri na vakacabo i sevusevu kei na magiti ko iratou na cauravou vuli oqo; ia e uasivi taudua sara ga na taladrodro vakavinaka na vosa ni vakacabo i sevusevu nei Timoci Vesikula.

Na soqo taucoko ni sa oti na veiqaravi vakavanua e a liutaka na Turaga na i liuliu ni Komiti ni Koronivuli (Board of Governors), ko Ratu K K T Mara.

Ni soli oti na i vola vei ira na gone vuli rawa-ka, sa qai tucake na Gone Turaga na Tui Nayau (Ratu Tevita Uluilakeba) ka tauca na vosa vakaturaga e na vukudra na lewe ni Bose, ka vaka koto oqo na veika era a kaya:

“Sa tiko na Tui Lau na i Liuliu ni Komiti ni Koronivuli, kemudou na lewe ni Komiti, sa tiko na i Liulliu ni Vuli e na noda vanua, na Qasenivuli Liu ni Ratu Sir Lala Sukuna Memorial School, kemudou na qasenivuli kei kemuni na gone.

“E ka ni marau sara vei keimami e na neimami sureti mai ki na noda koronivuli oqo e daidai

“E bibi koto na yaloi keimami ni keimami nanuma na Turaga ka vakayacani vua na koronivuli oqo.

“O koya e a lewe ni Bose Vakaturaga vakadede, ka levu sara na lewa vuku ni Bose Vakaturaga e a takaga mai vua.

“E vakaga keimami lako kaya vata tiko mai e na yakavi nikua, ka tiko voli oqo e na keda maliwa.

“Keimami sa rogoca mai vua na Tui Lau, na i Liuliu ni Komiti na i tukutuku rogorogo vinaka ni nomuni vuli.

“Keimami vakavinavinaka vakalevu e na maqosa kei na vinaka ni nomuni veiqaravi e daidai.

“Keimami raica talega na kena soli na i vola koroi, ka keimami rogoca na lagilagi ni Koronivuli oqo, na Ratu Sir Lala Sukuna Memorial School.

“Oya e rawa ga mai na veivakatavulici vinaka sara ni Qasenivuli Vakacegu, ko Misi Donnelly, ka sa vakuria tiko oqo na i Talatala ko Rev Andrews.

“Ia, me’u na tinia ga na noqu vosa e na dua na tiki ni vosa nei  Paula vei ira na kai Filipai, ni a kaya,”Sa vakaukauwataki au na Karisito!

“Ia mo ni taura na vosa ko ya, me nomuni vakaukauwa na Karisito.

“Ko ni na yaco kina mo ni tamata vinaka ka yaga,” a tinia na turaga na Tui Nayau.

Oti ga ko ya sa ulivi sara na vosa vakaturaga, sa qai kerei ira na Turaga lewe ni Bose na i Liuliu ni Komiti me ra la’ki raica mada na dola ni vale.

Na vale vou ka tara vakatikitiki ga vakataki koya e sa nodra volau na cauravou.

E a la’ki dolava oqo na Gone Turaga na Vunivalu mai Rewa ko Ro Etuate N Mataitini, ia, na rumu levu ni culacula nodra na gone yalewa e a qai la’ki dolava na Gone Turaga na Ka Levu ko Ratu Timoci Vosailagi.

Na i sau ni vale ruarua o ya e 7000 na paudi.

Ni oti na dola ni vale ruarua sa qai caka na veivakamarautaki, e dua na nodra vakamalolo na gone yalewa, ka ra qai vakarautaka mai e dua na ti vakaitamera kei na veimataqali i coi ko ira na marama lewe ni i soqosoqo ni tinani gone e na Ratu Sir Lala Sukuna Memorial School.

More Stories