Sa kilai oti tu na kawa nei Tui Viti

E DODONU me dua na kawa nei Ratu Waicalanavanua me na Tui Viti.

E vakaraitaka ko Sakeasi Lautari na koro vakaturaga o Udu e na loma ni tikina ko Nagonenicolo mai na yasana o Naitasiri.

O Lautari e yabaki 77,  ki na Nai Lalakai ni sega tale ni dua na kawa ni turaga me na taura na Tui Viti.

Ena noqu raica na nodratou i tuvatuva na veitacini me vakataki Degei, Lutunasobasoba, Ratu Waicalavanua, kei ratou na kena vo tale ni veitacini, sa dodonu ga me na taura na kawa nei Waicalanavanua na i tutu oqo ni Tui Viti baleta ni nona dina ga, e kaya o Lautari.

E vakaraitaka o Lautari me vaka na nona kila na kawa tabu nei Waicalanavanua ka ni watina na marama ni Nubu ko Adi Sovanatabua e doudou talega me vakamacalataka ni o koya e turaga ni Nubu ka ra sa mai vakoro tiko e Udu ena bati ni uciwai na Wailoa.

O Waicalanavanua e va na luvena turaga ka rau qase duadua o rau na Ciri ka yacadrau ko Cirinakaumoli kei Nakausabaria, e tarava o Kalinimoli ka gone duadua o Lutudra, e kaya o Lautari.

Kuria ka kaya  o koyai ni ratou na vasu ni Nubu qo e dodonu me na laurai ga mai vei ratou na kawa ni Tui Viti o koya e dodonu me na tokara na i sala. Ia, na i sala ni Tui Viti esa vakamacalataka oti tiko e dua na vucu ka parofisaitaki talega e na loma ni colo kei Wainimala e na vanua vakaturaga ko Nabobuco ka vaka koto oqo na qaqana,

Walu kei Vitu meda namaka

Tui kei Viti sa buli rawa

Me vakadaberi na nona isala

Na karauni(crown) karandi na yacana

Sa qai Viti vou dina sara

Ia, eda na qai waraka tikoga na gauna ena basika kina na kece oqo me vaka e vakaraitaka tiko mai ko Lautari mai na yavusa Nasalia ka ra cavutu mai Nubu.

E tomana e na nona i tukutuku o Lautari ni sa levu sara tiko nai rogorogo me baleta na i tutu oqo vaka Tui kei Viti, ia e levu talega na vuli vinaka era sa basika mai e na gauna oqo ka levu na nodra koroi ni veiliutaki ia, e vakaraitaka o Lautari ni sega ni ka ni vuli vinaka na Tui Viti e ka ga ni kawa ka tiko e na dra.

Ia, me vaka na veika e vakaraitaka tiko ko Lautari e na nona i tukutuku ni dua vei ratou na luvei Waicalanavanua ko Kalinimolikula, ia e dua na qaqa ni vucu ka kilai mai Nabobuco ka vakamacala taumada mai kina ki na i Lalakai ko Adi Akisi Niusere e cavuti tiko kina na yacai Kalinimolikula ka vaka koto oqo na qaqana,

Na lewe ni bose meu tukuna mada

Dua na udolu tu vakacaca

Ko ira na mata ni veiyasana

E dua na kawa bula nodra mata

O Kalinimolikula na yacana

E vakaraitaka talega ko Lautari ni matata vinaka tu vei ira na tiko mai ena loma ni vanua na kawa bula kei Viti vakabibi na mana kei na sau e a se vakayagataka o Navosa se ko Mosese Dukumoi ka sala vata tiko kei na kena vakasaqarai na Tui Viti me vaka na kawa nei Waicalanavanua e matata tiko ni o rau na nona ulumatua oya ko Nakausabaria kei Cirinakaumoli e tiko vei rau na kaukauwa oya na mana.

E tomana e na nona i talanoa ko Lautari ni mana e tiko vei rau na veitacini qo e vakavuna me rau vakamatea e levu sara na mataivalu ka ra totaki Degei ena i valu mai Nakauvadra ka sa rogovaki tu e na gauna qo me i valu ni toa.

Na mana vata oqo era se vakasaqara tiko na tamata mai na gauna oya me yacova mai e daidai era sega sara ni ra se bau kunea e na vuku ni nodrau vunitaka tiko na Ciri na kena kato ni caka mana, e kaya o Lautari.

E na qaqa ni vucu e dusia tiko ni o Waicala se ko Waicalanavanua o koya na Tui ka tukuni talega ni boso ni noda vanua ka sa matata sara tu ga vakasigalevu na i tukutuku matanidavui qo ni dodonu ga me na basika na kawa ni Tui Viti mai na vuvale nei Waicalanavanua ka watina na marama ni Nubu ko Adi Sovanatabua ia e va na luvena tagane talega.

Na Tui ko Waicala sa tukuna

Ko i au na boso ni noda vanua

Na noqu vosa e lutu vakauma

Na delai Viti ka sa lutuka

Au mani vukica na kena gauna

Osodrigi tu na uma ni koula

I ragone me kua na vakasuka

Me tuki na kisi ni siga nikua.

More Stories