Nodra soli na marama ni Tailevu

NODA Railesu e na macawa oqo, eda na wilika kina na nodra soli na marama ni yasana o Tailevu ka vakayacori mai na yanuyanu turaga mai Bau.

Ni tei wilika sara mada yani nai i tukutuku ka a tabaki e na Na i Lalakai e na yabaki 1963:
“Oqo na i matai ni noda veivuke vou; ia, koi keda na marama eda tina dina kei Viti kevaka eda veitauriliga ka yalovata me rawa vakavinaka na noda vukea na noda Tabacakacaka.

“Me da qai kakua ni kidacala ni sa kavoro, ka yali sara vakadua na noda Matanitu i Taukei, ka’u kerea meda colata vata na veivukei oqo”.

Sa i koya oqori e dua na mala ni nodra vosa na Marama Bale mai Naisogolaca, ko Adi Litia Tavanavanua, vei ira na i Soqosoqo vakamarama kece e Viti e na vula ko Okotova ni sa oti, ka ra kerea kina vei ira na marama e Viti me ra vukea na bula ni nodra dui yasana, ka sa kavoro, se tu vakaca tu vakailavo e na gauna oqo.

LEWA NI BOSE LEVU
A vu cake mai na gagadre oqori mai na dua na lewa ni nodra Bose Levu Vakayabaki, na i Soqosoqo Levu Vakamarama e na vula ko Jiune e na yabaki sa oti, ka mani vakadonuya sara vakakina na Tabacakacaka i Taukei na nodra veivuke.

Ni sa kacivaki oti e na walesi ka tabaki e na niusiveva na nodra i tuktuku na i Liuliu ni i Soqosoqo Vakamarama (Adi Litia Tavanavanu), era sa mani yavala sara e vica na yasana, ka ra vakayacora e na i tekivu ni yabaki oqo, na nodra kumuni i lavo e na veigaunisala e so me ra rawata me vaka na soli i lavo qaqa kei na Basa.

A tekivutaka sara mai na yasana ko Ba, Ra kei Naitasiri e na vula ko Me sa dromu, ka sa qai mai vakayacori sara e na yanuyanu vakaturaga ko Bau, me baleta na yasana ko Tailevu e na siga Vukelulu (bogirua) sa oti.

OSODRIGI
E a osodrigi na yanuyanu vakaturaga vei ira e sivia e 3000 na marama ni yasana ko Tailevu ka ra yaco rawa yani e na soli levu ka vakayacori e na siga ko ya.

Oqo ko ira na lewe ni Soqosoqo Vakamarama e vuqa e loma ni yasana kei ira na marama ni yasana ko Tailevu ka ra tu tani tu mai.

E so era yacoyaco sara mai Lautoka, Vatukoula, Nadi, vata kei Suva.

A donuya tu na soqo oqo e dua na siga vinaka, ka kuneivotu na nodra mamarau na marama kece ka ra vakaitavi e na soli, ka bau vakilai talega vei ira na turaga era a veitokoni tiko kina.

E tekivutaki na soli e na 11 na kaloko e na mataka, ka la’ki vakacavari sara ni sa la’ki dre ko Malolo e na kena yakavi.

Ni yaco tiko na soli ka ra yatutayatuni yani na marama mai na i wasewase Vakatikina makawa se tikina vou, e a carubi tale tikoga na meke, ka qai mai kuria yani na marau ka vakabulabulataka na yalo ni soli, na memela vinaka ni domo ni vakatagi mai vei ira na matabani ni Mataivalu, ka ra vakatagi tiko e ruku ni Vunivaivai levu e yasa ni rara.

Sa bau dredre dina na nodratou wilika vakatotolo na i lavo, ko iratou na cauravou ka ratou kumuna toka mai na vakatunuloa ka toka e na yasa ni Vatanitawake.

E a lako vakavinaka talega ka rawarawa na soli ni lewa vinaka toka ni kacivaki ni kena veitarataravi na Turaga Buli Bau ko Ratu Jope Kikau.

Sa oti koto yani na siga lagilagi oqori ka sa dua na i tavi levu era sa vakayacora rawa na marama ni yasana vakaturaga ko Tailevu ki na nodra yasana.

Na i lavo kece ka a rawa e na siga ni soli ko ya e 2941 na paudi, 13 na silini, 5 na sisiveni, ka sa tabaki no oqori e ra na i solisoli mai na i wasewase vaka vanua yadudua:
Bau: 322 na paudi, 8 na silini, 1 na sisiveni; Cautata: 108 na paudi, 1 na silini, 6 na sisiveni; Navitoni: 91 na paudi, 5 na silini, 7 na sisiveni; Namata: 166 na paudi, 13 na silini; Buretu: 70 na paudi, 7 na silini, 6 na sisivani; Namara: 166 na paudi, 13 na silini; Nausori: 55 na paudi, 14 na silini; Nailagolaba: 55 na paudi, 15 na silini; Nakelo: 139 na paudi, 10 na silini; Tokatoka: 164 na paudi, 9 na silini, 2 na sisiveni; Nuku: 43 na paudi, 16 na silini, 7 na sisiveni; Verata: 60 na paudi; Vugalei: 120 na paudi, 19 na silini, 10 na sisiveni; Taivugalei: 66 na paudi, 7 na silini; Tailevu (Naitasiri): 27 na paudi, 7 na silini, 6 na sisiveni; Levuka/Makogai; 50 na paudi; Davuilevu: 25 na paudi, 3 na silini; QVS kei RKS: 23 na paudi, 14 na silini, 10 na sisiveni; Namena: 54 na paudi, 5 na silini, 10 na sisiveni; Dawasamu: 29 na paudi, 5 na sisiveni; Namalata: 106 na paudi, 7 na sisiveni; Sawakasa: 57 na paudi, 11 na silini, 2 na sisiveni; Naloto: 22 na paudi, 9 na silini, 10 na sisiveni; Nayavu: 23 na paudi, 11 na silini, 7 na sisiveni; Wailevu: 28 na paudi, 7 na silini, 1 na sisiveni; Nasautoka: 7 na paudi, 5 na silini, 3 na sisiveni; Nailega: 23 na paudi, 19 na silini, 6 na sisiveni; Namaka (Nadi): 70 na paudi; Lautoka: 321 na paudi, 14 na silini, 7 na sisiveni; Vatukoula: 273 na paudi, 5 na sisiveni; Suva: 181 na paudi, 4 na silini, 6 na sisiveni.

More Stories