Na veika e tawa namaki

E DUA na ka kidroataki vei keda kece sara eda sa vakawati, sa ikoya na kena sotavi e na imatai ni vica na vula se yabaki e so na ka eda a sega ni kila se nanamaki mai kina. E vakavuqa me qai dau la?ki tini e na noda veibeitaki e na gauna sa basika kina e vuqa na ka ka da sega ni veikilaitaka se vakavakarau yani kina.

Au a sa cavuta oti vakavica ni vakawati e sega ni ka rawarawa ka ni tara na nodrau mai vakaduavatataki e rua na tamata ka duidui  na kedrau ituvaki, na itovo ni yalodrau, nodrau vakasama kei na lomadrau.

Ni sa vaka tu oqori na levu, na titobu kei na raba ni duidui, sa na yaco me da tu vakarau ki na kena sotavi e vuqa na ka tawa namaki. O keda e da sa bau vakawati dede toka, sa na yaga me da vakasalataki ira era sa qai vakawati vou me ra tauri ira sara vakamalua ni yaco mai e vuqa na ka ka a sega taumada ni namaki.

E vitu na ka au nanuma ni dau basika vakavuqa ka vaka e dau vakatubu leqa vakalevu ki na nodrau bula na veiwatini kevaka e sega ni yadravi se wali e na itekivu ni vakawati.

Dua: Na duidui ni veika e rau dui namaka.

Eda vakawatitaka na watida e na vuku ni veika e da taleitaka vua e na gauna e da sa qai veiraici kina kei na noda sa veitokani voli ni bera na vakawati. Eda sa tekivu bulia e lomada na vakanuinui kei na nanamaki ni na uasivi me watida o la oqo ka ni na sotava noda gagadre e na so na ka eda na nanuma ni tiko vua.

Ia ni da sa lai tiko vata voli me vica na macawa, vica na vula ka vakayabaki sara, eda qai liaca ni duidui tiko na ka e da a namaka kei na ka dina e mai yaco. Eda tovolea me veisau, eda qai liaca ni dredre. Eda sa mani mai toso vata tu ga yani kei na dredre oya.

Ia me kenai sa ga e na yasana tale kadua, e so na ka eda vakabauta tu ga vakavakasama ka sega ni kilai sara mada na kena dina. Dua na kena ivakaraitaki, e dua beka na marama sa nanuma tu ga ni ko watina e sega ni rawa ni masi yaya ka sega tale ga ni rawa ni savasava.

Ia, dua na siga ni kerei me masi yaya se savasava, e sorova sara vakavinaka ka mai tomana tu yani e na veisiga ka tarava. Dina ni na via kidacala kina na marama, ia oya e dua na tikina e laurai kina na cala ni vakanananu kei na nanamaki.

E na dau uasivi me da dau dabe vata vakavuqa ka veitalanoataka na veika eda namaka. Au vakabauta ni oqo e dua tiko na leqa levu vei keimami na tagane e Viti ni keimami sa namaka me vakayacori tu ga mai vei keimami na ka kece. Era sega ni kila tiko e dua na iwase levu ni marama ni oya dina ga na ka keimami nanuma tu me vaka sa kena ivakarau mai e na loma ni dua na gauna balavu sara e na noda bula e na vuravura oqo.

Kevaka e laurai vakavinaka na levu ni nodra oga na marama ka ra colata tu na ivua ni veiqaravi e vale, e na vanua, lotu kei na vuli e na veisiga ka da vakasamataka vakabibi na turaga na tikina oqo, sa na uasivi sara me da veisautaka na cala ni noda nanuma kei na nanamaki me baleta nodra itavi na watida ka vaka tale ga kina na noda itavi o keda.

Rua: Na noda dau veicoqacoqa e na ka vakailavo.

E dua na leqa levu ni vuqa na bula vakawati sa ikoya na nodrau dau veicoqacoqa na veiwatini e na vuku ni veika vakailavo. Kevaka e mani vaka sara evei na totoka ni nodrau kila na veika vakailavo e dua na veiwatini, e sega ni na vakabekataki ni dua na leqa oqo e na sotavi vakalevu duadua tiko e na veimataavuvale.

E na gauna ni dredre ni bula vakailavo e da sa curuma tiko oqo, sa vakilai ni tatara vakaukauwa e na loma ni veimatavuvale na dredre ni kena sa sega ni ceguvi rawa vakavinaka na veika e dodonu  me sotavi vakailavo. Na leqa oqo e sega wale ga ni vakilai vei ira na veiwatini ka cakacaka ga e dua vei rau na veiwatini, ia sa bau vakilai sara tale ga vakalevu vei ira ka rau cakacaka ruarua.

E sega beka ni veidretaki na lailai ni lavo, ia e dua na ka kaukauwa na ilavo ka ni na vakatubura tu ga na lomatarotaro kei na mauwe na sala ni kena vakayagataki. Vei ira era cakacaka ruarua, e tiko na dredre e na nodra veibilibilitaka se o cei e sauma oqo, o cei e sauma oya.

Vei keda ka dua ga e cakacaka, eda dau taroga vakavuqa se vakayagataki vakacava na ilavo e na gauna eda sa liaca kina ni sa lailai se sa voleka ni oti. Na veika oqo e qai dau vakatubura tu na rarawa e na keda maliwa ka rairai vu tiko ga vakalevu e na noda sega soti tu ni vakila o keda e da cakacaka tiko na levu ni ka e tu e vale ka dodonu me sotavi ka ra oga tiko na watida e na nodra fikataka toka vakamalua se cava e veirauti kei na ilavo lailai e tiko vei ira.

Oqo e rui bibi kina me da dau dabe vata vakaveiwatini ka da veivosakitaka na veika vakailavo e tara tiko na vuvale. Oqori na gauna me biu kece kina e matamudrau na levu ni lavo e tauri e na dua na macawa se macawa rua, na levu ni veika e dodonu me sotavi kei na ilavo e dodonu me maroroi ke rawa.

E na uasivi me da veitalanoataka vakamatata na veika dina e dodonu me saumi se voli. E vuqa na ka eda volia e sega soti sara ni a gadrevi dina, se sega soti ni mai vakayagataki vakalevu. E da na rawa ni taroga ka vakatulewa se a dodonu dina li me a voli se me kua.

E dua na leqa levu sa tarai keda tiko e na gauna oqo  sa ikoya na noda dau veirairaicitaka na ka e tu vei ira ka ra tiko e yasada. Eda vinakata me kau mai vale e dua na ka vou baleta ga ni sa tiko tale ga vei ka. E dua na iwase levu vei keda e Viti e gadreva sara tiko ga na Sky Pacific e na gauna oqo e na vuku ni sotasota ni qito levu ni rakavi e vuravura na World Cup. E so era vakailavo se isau levu sa rawa ni ra sotava na $500 ka isau ni kena vakadaberi na Sky Pacifika me qai taqa vata yani e cake e $55 na ivakacavacava e veivula.

Ia e dua na iwase levu sa gu na yalo, ia sa malumalumu na yago ka ni sega ni kune vakarawarawa na ilavo levu vakaoya. Ni se gu tu ga vakaoya na yalo, sa takoso mai ena retio yaloyalo ena veisiga na kabani levu ko Courts Homecentre, ni sa viritaka mai na nona wanisiwa ni rawa ni ko sauma ga e $190, sa kau yani ki vale na Sky Pacific.

E lewe levu na tamata isau lalai sa na coko e keya ka sa rawa ni lai vakadaberi sara e dua. Oti oya, mo sa qai sauma tiko e $86 dua na vula me yacova ni ko la?ki sauma e $1049 ni oti e tini na vula. Ko sa na qai suka mo sauma na $55 ki na kabani ni Sky Pacific me ivakacavacava ni veivula. E rogo malumu toka oya, ia eda na rawata li me da sauma na $86 dua na vula e na loma ni tini na vula? Oya beka e so na ka ena yaga me da dau veitalanoa kina vakavinaka ni bera ni da cavuta e dua na ikalawa ka na qai vakatubuidredre e muri ni tu na icurucuru ni vuli kei na bili me saumi..

Katolu: Ko ira na vugoda.

Aya ko ira na itubutubu ni watida kei na wekadrau.

Ni da se qai veivosaki voli, e uto kece tu ga ni veitalanoa o ?kedaru,? ka sega ni raitayaloyalotaki kina e dua tale, aya ni bula vakawati e nodaru vuravura taurua ga na veiwatini ka sega tale ni dua.

Ia ni da sa la?ki tekivutaka noda bula vakawati, era sa kabi mai vaka na velovelo ni melisitima na weka iwatida, vakabibi ko irau na itubutubu ka rau se via lewai watida voli ga. Sa qai vakuri e na nodratou lako mai na tacina kei na ganena. E vakavurea na lomatarotaro na kena vakaoqo baleta a sega ni tiko e na loma ni noda ituvatuva ni bera ni da mai vakawati na isema ni veiwekani oya.

Sa ka bibi sara me da kila ni vakawati e tara na veiwekani. Na watimu e vakawekani, ka sa ira oya era vakatuburi watimu me mai yaco me tagane se yalewa totoka o a domona ka taleitaka. Na soqo ni vakamau kece e vuravura me vakatekivu mai na itekivu ni gauna, era na soqova na veiwekani ka ra na mai tiki tale ga ni nomudrau vuvale na weka iwatimu.

Oqo e dua na tikina vinaka me da dau veivosaki kina. E rawa ni da vakanananu lesu tale ga ki na noda gauna ni gone ka ni ra dau mai tiko voli e vale ko ira na tukada, na buda, ko ira na noda nana kei na noda momo kei na nei.

Sa dusia vei keda ni gauna e da vakawati kina, eda sa vakawati tiko ki na vuvale ni watida, io vei ira kece sara na wekana. Sa na yaga me da dau vakarautaki keda kina vakavinaka ka me tadola tu na yaloda.

Na vuravura vou eda sa donumaka sa musuka na ligana ni sa sega ni kilai kina na veiwekani. Oqo na vuna e tubu cake kina na bula dravudravua ni da sa sega ni galeleti ira na wekada dina ka da sa vakatikitikitaki ira.

Sa na yaga sara tale ga vei keda na veiwekani me da dau nanumi ira na veiwatini vou ka me da solia na galala me ra bau cegu cagi bulabula kina vakalailai ka me da kakua ni tagutuva koso nodra sasaga bula.

Ni da sa dau gole yani ki na koro lelevu, me da tovolea me da vakasaqara totolo e dua na taba ni cakacaka me da tatakube kina me rawa ni da veivuke ki na vale eda tiko kina. Kevaka sa rawa ni da toso me da tauyavu se saumi vale e na dua na vanua, sa na uasivi sara ka da vakamamadataka na icolacola e nodrau vale na veiwatini vou.

E so na vuvale vou sa cavuka koso nodra icegu ni se bera voli mada ga ni ra tauyavu. E vu oqo e na noda sa la?ki vakaosoosoti rau vakalevu na veiwekani ka sega na gauna e rau tiko taurua kina me rau marautaka vata nodrau bula vakaveiwatini, salavata kei na bibi ni kena sagai me colati na ivua ni veiqaravi.

Va: Sa sega nomudrau gauna.

E dua na iwase levu ni veiwatini era namaka yani me lai levu sara nodra gauna vakataurua ka me sa qai lai vakacavari vakavinaka kina na gagadre levu e na gauna ni veitokani.

Ia e ka ni kidacala vei rau ni rau lai liaca ni lailai sara ga na gauna e na loma ni vakawati ka ni tu e vuqa sara na ka me qaravi. E tiko na gauna ni cakacaka, na gauna ni sasamaki. vakasaqa, savasava, gauna ni lotu, na veivosaki vakoro se vakaisoqosoqo, ka ra sa qai tatakoso tale mai na veimataqali itavi ka ra tu me qaravi e na veisiga.

Oqo dina e dua na ka eda a sega ni raitayaloyalotaka yani ni bera ni da vakamau. Ia e na uasivi, e na maliwa ni veimataqali ogaoga kece e da lai vakaitavitaki keda kina, me da tovolea me da raica na gauna e rawa ni da tiko vakataurua kina.

Me dau raici e so na gauna e rawa ni da gade vata ka da lako vakatikitiki tani kina mai vale me rawa ni da vaqaqacotaka tiko ga kina noda veiwekani vakaveiwatini, se da lako ki na dua na keba vakalotu se gade vei ira e so na wekada era tiko e na so tale na veiyasai Viti.

Bau dua mada na vodo waqa ki na Yatu Yasawa ka lai tiko bogi tolu e na dua na kena baravi e na veivanua ni saravanua isau lalai era bini tu kina. E rawa ni dua na ilakolako ki loma ni vanua ka lai vakaivotavota e na totoka ni kena draki kei na kena veimaliwai vei ira na wekada era tu mai kina.E levu na gauna e da sa qai toso ga ni dua e mate se dua na oga vakavanua e qaravi.

Sa ka bibi tale ga me da dau vagalalataki keda mai na ogaoga ni veisiga ka solia e so na gauna yaga (quality time) e na noda veitalanoa se qarava vata e so na itavi se qito kei na ka ni veivakamarautaki. Ia sa ka bibi sara me da dau lotu vata vakaveiwatini.

More Stories