Na tawa vanua taumada

ESA koto oqo e ra na i tukutuku ka a talanoataka ko Talatala Epeli Rokowaqa, e dua vei ira na turaga i taukei era a vuli mai Navuloa ena vuli lotu ni Lotu Wesele ka vola kina e dua na i vola me baleta na keda i tukutuku na kawa i taukei, oya na ?Tukutuku Makawa kei Viti?. Ni wiliwili sara yani.

4. Na kena wasei na veimata matanitu e Viti, kei na kena veimataivalu me maroroya na matanitu, kei na kena veimata vanua, kei na kena veimata yavusa na vanua o ya, sa cavuti me kenai sasavu, kei na veiyaca buli ni tutu vakavanua ni lewe ni vanua.

Ia niu se bera ni tukuna se wasea na itukutuku ni veimatanitu e Viti; ia sa vinaka me da raica ka kila mada eliu na itukutuku ni vanua, kei na matanitu. Sa vakaoqo:

(1) Me da kila ni sa tubu na matanitu, mai na mata ni turaga, ni kena veimataivalu; ena nodra dau bosea na ka ni nodra vanua, matanitu, me vinaka, ka kaukauwa, ka cecere, ka tudei tikoga.

(2) Sa tubu na veimataivalu mai na mata turaga ni veimata vanua, ena nodra dau bosea ka veibolebolei ena ka me kaukauwa kina nodra mataivalu, ka me dokai ka vakarokorokotaki kina nodra matanitu.

(3) Sa tubu na veimata vanua. Mai na mata turaga, ni veiyavusa, era cavuti mei sasavu sei savusavu ni vanua o ya. ena nodra dau bosea na ka ni nodra vanua, me vinaka ni ra gumatua; me cecere tikoga na yaca ni nodra vanua, mera kua ni rogoca, se beci.

(4) Sa tubu na veimata yavusa, se mata i savusavu ni vanua o ya. Mai na mata turaga ni veimataqali, era dau cavuti me turaga ni mataqali ni yavusa o ya, ena nodra dau bosea na ka ni nodra yavusa, me vinaka ni ra gumatua na yavusa o ya, ena caka magiti ni nodra vanua, se mera gumatua ka qaqa ena ivalu, me rogo kina, ka dokai na yacadra, kei na yaca ni nodra yavusa, ka me kilai, ka dokai talega kina na yaca ni nodra vanua.

(5) Sa tubu na veimataqali. Mai na mata ni turaga ni vei Tokatoka. ena nodra dau bosea na veika ni nodra mataqali, ni ra vinakata me gumatua ena caka i yau, se caka magiti ni veisolevuti vakavanua, se vakamatanitu.

Ka mera kilai kina mai na vanua o ya, se matanitu o ya, ka me vakavanua, se vakamatanitu.

Ka mera kilai kina mai na vanua o ya, se matanitu o ya, ka me dokai kina na yacadra, ni ra gumatua ena cakacaka ni nodra mataqali, se yavusa, se vanua na iTokatoka o ya; se ni dua vei ira e qaqa ena ivalu, ka me solia kina vua e dua na turaga ni dua na vanua matanitu, na yacana, ka me rau qai veiyacani kaya.

Me cavuti vaka: Ratu Koroi Ramudra, se Koroi Rokotui Bau, se Seru i Ratu. Oqo ga na sala era gumatua kina na turaga eliu, ena cakacaka ni nodra vanua.

(6) Sa tubu na veimata i Tokatoka mai na mata veitacini ni dua na vu vale.

O ira na veitacini o ya, e rua, se lima, se tini, ni ra sa dui laki vakavale kece, era sa qai dau cavuta tiko na vale era vu mai kina me nodra yavutu, ka ni sa tiko kina o tamadra era vu mai kina.

Ia na nodra veivale na veitacini, era sa cavuti mei Tokatoka, se batinilovo.

Ia, na yavutu sai matai ni Tokatoka, sa nei tamadra, kei koya sa ulumatua, mera cavu kece yani kina na veitacini era gone vua sa ulumatua.

Ia na ka oqo ni raica, ka vakasama. Eda sa qai kila, ni sai koya oqo na itukutuku ni noda i tovo vakavanua na itaukei e Viti.

Ia me da qai raica mada na kena tubu cake tiko noda i tovo vakavanua, kenai wasewase: Eda sa kila ka vakadinata ni sa tubu mai na rua na tamata na yaca oqo; mata veitacini.

O tamadra kei tinadra na veitacini, sa yacadra na vuvale na kawa vata, na yavusa vata. Ia na yaca e tolu oqo sa vauci ira vata na mata veitacini.

Ia sa rua na kenai cavuti na yaca e tolu oqo.

E dua na yavutu ni vale, sa cavuti me baleta nodra kawa vata na veitacini. Ai ka rua, na yavutu ni koro, sai tikotiko i tamadra sai cavu ni vanua me baleta na nodra yavusa vata na veitacini.

Ia na ka eda sa qai kila ena ka oqo, ni tolu ga na yaca ni tovo vakavanua e ka dina: Kawa, Yavusa, Tokatoka. E ka taucoko na Kawa kei na Yavusa, vakatikina na iTokatoka.

Na ka sa taucoko kina na yaca oqo ?Kawa?; ni vau vata kina na yaca ni mata veitacini, na tagane kei na yalewa.

Era tama vata, ka waka vata ka vakawai vata, ka bula vata, o ira kei na dui luvedra. Ka sa dau cavuti e Viti na ka oqo me kawa vata. E dua tale na ka sa ka taucoko kina na kawa ni bale vata sara kei na iwasewase ni qele.

Ke sa veicurumaki na kawa ni tagane, kei na kawa ni yalewa, ia sa na veicurumaki talega vakakina na iwasewase ni qele ni kawa; me baleta na veisolisoli ni dra vata kei na kawa vata.

Ia na ka oqo, sa mani dau cavuti kina noda vanua ni taukei e Viti me vanua ni kawa.

Na ka sa taucoko kina na yaca oqo ?Yavusa.? Ni vau vata kina na icavuti ni nodra vanua, na mata veitacini.

Ni tubu cake me lewe vuqa mai nodra kawa na mataveitacini, era sa qai cavuti me yavusa vata, na kawa ni tagane, kei na kawa ni yalewa.

Me baleta na yaca i tamadra, kei tinadra; kei na yaca ni yavutu ni koro, kei na vanua sa nodrau, kei na nodrau kawa.

Ia na ka oqo, sa dau cavuti e Viti me yavusa, me baleta na tamata, kei na nodra tiko vata, ena yavutu ni vanua sa nodra.

A ka sa vakatikina kina na yaca oqo ?Ai Tokatoka,? ni sa bale i na iwasewase mai na ka taucoko, mata veitacini, me vaka au sa tukuna oti.

Ni ra sa tubu cake na veitacini, me ya dua nodra vale, ia na veivale kece oqo, sa cavuti mei Tokatoka se Batini Lovo.

E dua tale na ka sa vakatikina na iTokatoka, ni ra sa wili ga kina na tagane, me liutaka na iTokatoka.

O ira na ganedra yalewa, era sa muri ira walega ni ra cavuti mei Tokatoka vata, ia era sega ni bau liutaka e dua na iTokatoka.

Ke sa laki vakawati ena dua na Yavusa tani, sei Tokatoka tani, ia sa rawa ga ni wili na luvena me kawa mai na iTokatoka i tinana. Ia ka sega ni rawa me cavuti vua mei Tokatoka vata kei tinana, ni sa wili ga ena iTokatoka i tinana.

E dua tale na ka sa vakatikina na iTokatoka, ni sa vota yadua o tamadra vei ira na mata veitacini na dui wasewase ni nodra tiki ni qele, mera dui qarava sara nodra dui votavota me baleta na dui nodra kawa kina nodrai Tokatoka Batini Lovo.

Ka sega ni tu vata me vaka na kawa, kei na yavusa, kei rau na yaca sa tu kina na kawa taumada, kei na yavusa tamata, kei na qele, ena vanua era tiko kina na yavusa tamata o ya.

Oi kemuni na wekaqu, mo ni kila sara ena ivakamacala oqo na noda vau na itaukei e Viti sa dua ga na ivakarau sa vauci keda kece kina, ni sa vanua ga ni kawa na dui noda vanua.

Ka sa wasewase ga ni kawa na iTokatoka, ka se kenai kovu ni ka e rua oqo na Yavusa.

Ia na Mataqali, sai koya na nodra qalini vata na iTokatoka eso me koro vata, ia era sega ni Tokatoka vata, sei tutu vata, se yaca vata ena itutu vakavanua, se tiki ni qele vata.

Koya gona sa sega kina ni vanua vakamataqali noda vanua na itaukei. Eda sa vanua ga va kawa, ka vakayavusa, ka wasei ga vakai Tokatoka.

Ia na ka oqo ni da raica ka vakasama, eda sa kila ni sa qai tekivu ga na itovo vakavanua oqo ena gauna sa tekivu kina nodra koro vata vaka vanua na veimata yavusa, ni sa oti na gauna ni koro vata vakamataqali. ena gauna ni koro vata vakavanua na veimata yavusa, era sa qai buli vata na veimata yavusa me dua nodra vanua, ka bulia talega na yaca ni veitutu vakavanua.

Ka mera kilai kina ni sa dua na vanua o ira, ka ra sa lewa vakai ira ga, ka lesi ira talega me sa nodra na veiyaca buli ni tutu vakavanua.

Era sa dau cavuti me Vosa ni Vanua. Ia sai ira na Vosa ni Vanua oqo, era sa cavuti tiko e Viti mera Komai, ni ra sa dau veibuli.

Ia o ira na dauveibuli oqo era sa qai lomavata emuri mera bulia e dua me nodra turaga, me Ratu, se Tui, se Vunivalu.

Ia na veika kece au sa tukuna toka e cake a caka mai Drevekai, ena gauna ni wase tamata.

Ka sa wasei kina veimataturaga me sa iliuliu ni vanua, se vanua matanitu mei liuliu ni veimataivalu, a iliuliu ni veivanua, ai liuliu ni veiyavusa, kei na iliuliu ni tamata ena kena veikoro na vanua o ya.

Ka sa yacadra na kai Lomanikoro se kai na koro, se Komai, ka ra dau cavuti me Turaga Lewena.

Ni vuvale oqo a vu mai kina na marama, era tubu mai kina na iTokatoka mata turaga, era sa iliuliu ni vanua ena noda veivanua kece e Viti, ena kena vakatekivu ni tubu mai na yavusa tamata mai na vuvale e dua.

Ka sa lesi talega kina na tamata kei na yacadra buli, kei na itutu me sa tu kina, kei na itovo cakacaka ni ka vakavanua me sa nona i tavi na tamata o ya.

Ka sa lesi talega kina na tamata me sa Bati Levu ni vanua matanitu, se vanua, se yavusa. Sa lesi talega na kena Bati leka, kei na Bati e vale.

Ena qai tomani tale yani.

More Stories