Na matabose ni maroroi i lavo

OQO na nona cau ena veimacawa na mata mai Palimedi o Viliame Gavoka ena vuku ni noda vukei na kawa i Taukei ena bula vakailavo kei na bisinisi eso eda rawa ni cakava ena noda vakatoroicaketaki ka toso ki liu. Ni wiliwili sara yani

E dodonu meda kila ni tiko e dua na matabose ni lavo maroroi me baleti keda na kawa iTaukei e Viti kei Rotuma. E vakatokai oqo me iTaukei Trust Fund Board.

Era a tauyavutaka na noda veliutaki ena gauna koya, ka va na kena i naki lelevu.

Ai matai: me vakarabailevutaka, ka tokona na veika kece e gadrevi me dei kina na noda vosa vakaitaukei; meda kila na noda Iitovo ni bula, na keda i tukutuku, kei na veiwekani eda veisemati kina ena Viti raraba.

Ai ka rua: me vakavulici keda, ka tuberi keda ena veiliutaki (management), kei na kila na qaravi bisinisi (entrepreneurial skills).

Ai ka tolu: me vakayacora na vakadidike (research) ki na vei tikina baleta na noda vosa; ki na veika e baleta na noda cakacaka ni liga; na veika baleta na noda i tovo ni bula eda kilai tani kina (meke, sere, tovo vakavanua).

Ai ka va: kei na veigagadre kece e tubu cake mai me vaka na nodratou nanuma na veiliutaki me yaga vei keda.

E talei sara nida kila na veika e tuvana tiko na  ITFB, ka dodonu meda vakavinavinaka kivei ira na noda veiliutaki ena gauna koya ena nodra tuvana e dua na i tuvatuva cecere vakaoqo. Era vakailavotaka ena kena i tekitekivu, o ira na noda veiliutaki, ka ratou sa gumatua sara tiko e daidai na liga ni cakacaka me maroroi vakavinaka na kena i yau, vakatuburi, ka vakayagataki me vaka na kena i naki.

E daidai esa taukena tiko na i yau vakaitamera e dua na drau ka va na milioni na dola vakacaca (approx. $104 million). Na i yau kece oqo era wili kina eso na vale e taukena na ITFB, me vakataka na Draiba Complex, se o koya eda dau kila tu me Bose Levu VakaTuraga complex. E vakasea talega na ITFB ena vei kabani lelevu eso e Ositerelia.

E mai vakadikevi na nodratou i vola ni yabaki (annual report) na ITFB e Palimedi, ka marautaki sara na veika eratou vakayacora tiko na liga ni cakacaka. Sa vakayacori talega eso na vakatutu vakaPalimedi, ka dua vei ira, oya, me veiwaseyaki eso na tubu ki na veiyasana me qaravi kina na veitikina eso e dodonu me qaravi.

Ena vinaka me vakayacori na veitalanoa ena dela ni yavu ka tuvani e so na i tuvatuva yaga ka rawa ni dodo liga yani kina na ITFB. Oqo me qai vakadewataki ena vale ni volavola ni yasana me kau cake ki na matabose. E dau dredre na tuvatuva ka ni sega na i lavo, ia, e vinaka oqo ni tiko e dua na tiki ni lavo me vaka na nodra veivakarautaki ena yalomatua o ira na noda veiliutaki ena gauna sa oti.

Ia, me vaka ni noda malumalumu levu tiko na dravudravua vakailavo, ka dua tiko na yavu ni ITFB me vukea na kila vakabisinisi; e dodonu kina meda tuvatuva ka, me vukea na tabana oqo na vakadidike e titobu ka yaga, me kilai ki na se cava e tu vei keda eda rawa ni cakacakataka.

Kivei keimami ena yasayasa vakaRa, ka levu kina na veiotela, ena vinaka me keimami kila se me vakatorocaketaki vakacava eso na veitikina e neimami ka rawa nira taleitaka na saravanua.

Oqo beka eso na qara, eso na drano, se na koro makawa ka rawa ni vakavoui mera sikova na saravanua.

E dua au sarava tiko e vica na kena itaba oya na qara totoka e Yasawa-i-Rara, ka kilai levu tu me Blue Lagoon; e rogo e vuravura ka taleitaki vei ira na saravanua, ka?u vakabauta ni sa vakailavotaki ira tiko na wekada ena yatu Yasawa balabalavu.

Ena tu tale beka eso me vaka oya, me vakadikevi.

Eda rawa ni vakatoka oqo me ?feasibility study?, ka dau vakayacori e liu ni se bera ni tekivutaki edua na veivakatorocaketaki. Ena dolava na matada, ka vukea na i lakolako ni sa matata.

Ena tu na veika kece eso e veiganiti ena noda Vitia, e dodonu meda kila ni tiko e dua na tabana vakaiTaukei ka rawa ni veivuke me tekivutaki kina eso na veivakatoroicaketaki eda gadreva.

E dau dredre me dolavi rawa kivei keda e dua na mata ni katuba, era na qai veitarataravi mai na veitabana tale eso me vukei keda. Au sa dau cauraka vakawasoma meda kila na veika e tu vei keda, ka oqo e dua na tabana ni veiqaravi era vakarautaka vei keda era sa liu, me rawa ni veivukei ena tikina bibi oqo.

Meda veitokoni kina veimatabose vakaiTaukei vakaoqo me vaka na ITFB; era tuvana mai na vuku ena gauna koya, ka dodonu me vakavotukana kivei keda.

Meda veitalanoataka vakayalomatua, ka tuvatuva ka me yaga vei keda.

More Stories