Na Camakau mai na Yatu Lau

ENA gauna e liu, na takia e a waqa ni veisokoyaki kilai levu e na Pasivika.

Me yacova mai na gauna oqo, sa vaka me sa yali tiko yani vakamalua na gaunisala ni veisokoyaki oqo, ka vakavo ga ena vica na vanua, me vaka na Yatu Kilivati, Tuvalu kei na ra ni Yatu Karolina.

Na cava sara mada era se veisokoyaki tiko ga kina ena takia na veivanua oqo?

Oqo e vica na vuna: Era veiyanuyanu lalai, yawa mai na veikoro vakavavalagi, dravudravua e n ai yau, yalani na nodra bula vakailavo. O ira na kedra i taukei, e tiki ni nodra bula na veisokoyaki, ia, e yalani ni se sega ni kunei rawa eso tale na sala mei sosomi ni takia.

E dua na vanua e bula vinaka tiko kina na veisokoyaki vakaoqo, oya mai na Yatu Lau ena Tokalau kei Viti.

Na Yatu Lau

Era okati me Yatu Lau na veiyanuyanu rauta ni duanadrau na kedra i wiliwili, kei na veicakau era koto vaka mai na Vualiku ki na Ceva, na kena yawa e via vaka na veimama ni kedrau maliwa o Viti kei Toga.

Na Yatu Lau na vanua sa mai veicurumaki kina eso nai tuvaki ni bula e na kedrau maliwa o Toga kei Viti.

Nai tuvaki ni vanua, kawa tamata, kei na nodra vosa, e vakaraitaka ni rau vanua veiwekani. E rawa ni yaco na ka oqo e na nodra veitaratara taumada e na nodra i tikotiko, e nai valu, veivoli kei na nodra takasa na dausoko, e na gauna e ra ciri voli kina.

Era koto na veiyanuyanu ni Yatu Lau e na loma ni ruanadrau na maile mai na Vualiku ki na Ceva.

Na yawa ni dua na yanuyanu ki na dua tale e rauta na tolusagavulu na maile, e levu vei ira e sivia na duanadrau na mita na kedra cecere. Mai na nodra rai na dausoko, na veika e vakarawarawataka na soko, na laurai levu tu mai ni veiyanuyanu e Lau.

E nanumi kina ni balebale ni vosa na Lau e na vosa vakalau sa Lau na rai. E rawa talega ni a vakatau mai kina veisokoyaki e na takia.

E wase vakatolu na Yatu Lau, na Yatu Vanuabalabu kei na kena yanuyanu veiwekani kina Vualiku. Na Yasayasa Moala wili kina ko Moala, Totoya, Matuku kei Vanuavatu ki na ra.

Na Ceva kei Lau e okati kina na yanuyanu levu ko Lakeba kei na kena yanuyanu veiwekani kei na veiyanuyanu levu ko Lakeba kei na kena yanuyanu veiwekani kei na veiyanuyanu taucoko ki na Ceva.

E dau vakatokai ni wasewase oqo me Lau i Cake, Lau tadravi Cagi se Lau Ciri Yawa e rawa ni kune kina na takia vakalaca.

Ena yanuyanu ko Ono i Lau, Vatoa, Ogea, Vulaga, Kabara, Namuka, Moce, Oneata kei Komo era sa veisokoyaki tiko ga ena takia vakalaca.

Ena gauna oqo era sa qaravi Lau i Cake tiko na waqa ni Matanitu ia nai tuvatuva ni veiqaravi e sega ni rawa ni vaakdeitaki, baleta na draki, na leqa ni idini kei na veileqa tale eso me balte na waqa.

E laki caka e dua na rara ni waqavuka mai Lakeba ena tinikaciwa onosagavulu ka walu me qarava na leqa ni veitosoyaki, ia a sega ni vukei ira vakalevu na veiyanuyanu yawa, a vukei ira ga vakalevu na tiko voleka.

E dua na ka taleitaki na nodra taledi na lewe ni veiyanuyanu mai Lau i Cake, eso na yanuyanu era sa qarava vakatabakidua na ka me ra veisau i yau kina, kei ira na veiyanuyanu tale eso.

Na kena i vakaraitaki na qele bula mai Moce, e sautu ena kakana dina kei na masi, era dau veisau i yau kina kei ira na wekadra.

E ka bibi na nodra taledi na dau ta takia baleta ni ra bula tu na kau ni takia ena so na yanuyanu veivatu. O L.Thompson, na dauvakadidike e na i tuvaki ni bula ni kawa tamata, e kaya e na yabaki tinikaciwa tolusagavulu ka va:

Na ta takia e cakacaka bibi duadua ena gauna e liu vaka kina ni kua, baleta e uto ni kau dina me sivi kina na dago ni drua kei na takia lelevu, era kune vakalevu ga e na veikaubula ni yanuyanu ko Kabara, ka so e Vulaga kei Vuaqava.

Na takia vakalaca mai Lau i Cake, era dau soko kina na veituraga bale e Viti, vaka kina o ira mai Toga, baleta ni sega vei ira na kau dina (Thompson 1944:175-176).

Na Takia Vakalaca mai Lau i Cake

Na takia e ra tu nikua mai Lau i Cake, era vakatokai na camakau se camakacu.

E dau cavuti talega me waqa voce ia kena i rairai ni yaca oqo e yaca raraba era okati talega kina na takia vocetaki.

E dina ga ni dau ta mai Lau na drua lelevu, e vica wale sa dau veisokoyaki voli e Lau e na loma ni karuasagavlu na senitiuri, sa sega sara ni kune e dua nikua.

Nikua sa taleitaki vakalevu na camakau mai na drua, baleta na camakau e lailai na kena gacagaca ka rawarawa talega na sokotaka e baravi, kei na veisokoyaki leka mai na dua na yanuyanu talega kina dua tale.

Ena qai tomani tale yani

More Stories