Meu tagi li vei cei?

Na koro o Yanawai se o Dawara e koto ena loma ni tikina vakaturaga o Wailevu West, enai yala kei Cakaudrove ni bera ni ko butuki Kubulau, Bua. E ravita na koro na uciwai o Yanawai,ka e kilai ni koro oqo e ra a sota kaya mai na revurevu ni kelikeli ka a caka ena ulu ni vanua mai Kasi Ka e ra tukuna na lewe ni koro era bula donuya na gauna oya ni a vakacaca sara vakalevu ena uciwai o Yanawai ka leqa sara vakalevu nai vurevure ni kedra na lewenivanua. E tukuni ni a mate kina e levu sara na ika lelevu kei na sasalu.

Ea lalawa voli mai na kabani na Nucrest me tekivuna tale na kelikeli, ia mai daro tale ka ra vakavinavinakataka tiko na lewe ni koro ni sa mai lako tale na kabani ni kelikeli oya.

Ena gauna qo e curuma na loma ni koro vakaturaga o Yanawai edua tale nai tuvatuva ni valenivolavola ni yasana me sa caka ena nodratou qele na yavusa o Naisamuwaqa e dua na ?dam?? ni wai. E ra vakaraitaka na lewe ni koro ni Dam oqo e navunavu kina na valenivolavola ni yasana me caka ena nodratou yavu makawa na Yavusa o Naisamuwaqa.

E tolu na yavusa e koto e na loma ni koro o Yanawai, aya na Yavusa o Yanawai, Navaka kei Naisamuwaqa. O iratou nai liuliu ni veiyavusa oqo eratou kaya toka ni ratou sega sara tiko ni duavata kei na cakacaka oqo vakabibi ni via caka sara tiko ga ena yavu makawa ni yavusa o Naisamuwaqa. Na yavu makawa oqo era maroroi koto kina nai tukuni makawa ni Yavusa kei na nodrai tikotiko na tukadra era sa vakacegu yani. Tukuni ni so tale beka ga na tukadra era a maroroi koto enai tikotiko makawa oqo.

E ra kaya na lewe ni yavusa ni ra sa cabeta oti na yavu oqo ka sa qaravi oti talega na kena cakacaka vakavanua kece. Era sa vakayagataka talega nai tikotiko makawa oqo ena kena teivaki na yaqona, dalo kei na so tale na veika kai vurevure tu ni kedra na lewe ni koro o Yanawai. E tu talega enai tikotiko makawa oqo na vei yaubula eso me vaka na wai, wai vakaviti,sasalu, kau ni Viti kei na veika era dau gadreva na lewe ni tolu na yavusa ena loma ni koro.

A sa rairai mai vei iratou na lewe ni koro o Yanawai na valenivolavola ni yasana o Cakaudrove ka sa vaka me usuraki yani vei ira nai tuvatuva oqo ka sega saraga ni bau vakaraitaki vei ira na vinaka kei na ca ena kauta mai. Au vola tiko nai talanoa oqo ena dela ga ni nodra kauwai vakalevu tiko na lewenikoro ka ra rivarivabitaka ni rawa ni na vakaleqa nai vurevure ni kedra kei na medra ka rawa talega ni tatara ena koro baleta na koro e koto e ra ka tiko mai cake na vanua e via caka tiko kina na cakacaka oqo.

Ena vuravura taucoko e virikotori ena matanitu cokovata se UN na veika me baleti keda nai taukei ni vanua ena veimatanitu. E vakatokai vavalagi na UNDRIP ka rawa tale ga mo kauta mai na ILO169. E na UNDRIP e tikivi mai kina na Free, Prior & Informed Consent – Na vakataulewa ena galala ena dela ni kilaka, ka dau tarogi kina na domodra na lewe ni vanua ni bera ni dau tau e dua vakataulewa ena galala ena cakacaka levu vaka oqo.

E ra kaya toka na lewe ni koro o Yanawai, Ni valenivolavola ni yasana e dodonu me dau maroroi ira. Ke sa vakaoqo nai walewale era vakaraitaka mai ia me keimami qai tagi li vei cei?Ena gauna oqo sa duavata kina na Vanua ka ra sa sainitaka nai liuliu ni 3 na yavusa nai vola ki vua na tabana ni vale ni yaya maroroi makawa me ratou laki vakatabuya na nodra yavu makawa na Yavusa o Naisamuwaqa ka me na maroroya nai vurevure ni kedra kei na 3 na yavusa ena koro o Yanawai.

Da vakanuinui ni na vakauqeti tiko na yalo matua ni rai ka me ra nanumi na lewenivanua ni bera ni dua na cakacaka vakaoqo e vakayacori. Na nodra dodonu nai taukei ni qele me ra kila na ca kei na vinaka ni veivakatoroicaketaki vakaoqo kei na kena tatara ena veika bula era tu ena nodra dela ni vanua.

E da gadreva na vaivakatoroicaketaki, ia me dau muri ga na gaunisala dodonu ka me ra dau tuberi na lewenivanua ni bera ni ra vakatauca nodra vakataulewa ena galala. E dina ni cakacaka vakaoqo ena rawa ni veivuke ena bula raraba, ia na bibi ni ka e tukuni tiko qo me ra tuberi nai taukei ni qele ena veika ena kauta mai ka me ra vakataulewa nai taukei ni qele ena dela ni kilaka ena galala, vakabibi ni cakacaka oqo e via caka tiko ena nodrai tikotiko makawa na tukadra. Da vakanuinui ni rawa ni vakavurei mai na yalo ni rai vakayalomatua ka me kune kina na digidigi vakayalomatua.

 Disclaimer: Na i tukutuku e tabaki e cake oqo, e nona vakatabakidua na turaga e volavola tiko mai oqo, ka sega ni oka ena rai kei na vakanananu oqo na tabana ni Nai Lalakai kei na Fiji Times.

More Stories