Kidroataki na levu ni kucu

Update: 12:14PM E SA kidroataki dina na iwiliwili kei na ivalavala ni kucu sa vakayacori tiko e na noda vanua, me vaka nai tukutuku eratou dau solia tiko mai na Tabacakacaka ni Dauveibeitaki ni Matanitu.

Na tabana oqo e dau kacivaka na itukutuku e vakasokumuna mai na Tabacakacaka ni Ovisa me baleta na veicala kece e ripotetaki ena veivula. 

Era sega ni okati eke na kisi ka sega ni tukuni yani vei iratou na Ovisa.

Na tikina oqo sa sega wale ga ni lomaleqa kina na Tabacakaaka ni Ovisa, ia sa vakatubura tale ga na yalo ririko vei keda kece sara na lewei Viti.

E vuravura taucoko e yaco tiko na kucu ka duidui nai valavala ni kucu e vakayacori kina. 

E koto na mataqali kucu ena veivanua ni veiraravui me vaka mai Aferika, Europe, na veimatanitu vaka-Arapea ka vakakina a yaco e Papua Niu Kini e na lima na yabaki sa oti.

E tiko tale ga na ivakarau ni kucu e yaco e na veimatanitu lelevu, na kena e veikoronivuli kei na kena e yaco ena veivanua lalai vakataki Viti.

Na kucu e vakayacori tiko e na noda vanua, e vakatubu kidroa na tubu ni kenai wiliwili, nai walewale ni kucu e vakayacori ka vakakina o ira era vakaitavi kei ira era vakacacani kina. 

Vei ira na vakayacora na kucu, eso vei ira era se gone sara ka so sa qase sara. 

Ko ira era vakacacani se kucuvi era oka kina na gone dramidrami, ko ira na uabula kei ira sa qase sara ka okati kina nai Taukei, Idia, kei na veimatatamata tale e so. 

E na rua se tolu na macawa mai oqo, au sa na tovolea meu kauta mai vakavoleka vei keda eso nai tukutuku matailelevu ni ka me baleta na kucu, na cava e dau vakavuna na kucu, na veika era sotava ko ira era kucuvi, na sala e rawa ni ra vukei kina ka vakakina meu na solia vei keda e dua na sala vakai Vola Tabu ni kena tarovi na kucu.

Nai vakamacala rawarawa ni kucu, sa ikoya na nona vakasaurarataki e dua me tiko vata se veiyacovi kei na dua. 

Na sala ni veivakasaurarataki oqo e vakayacori kina nai valavala kaukauwa.

Ena dua tale na kena itukutukuni, ni kucu sa okoya na tiko vata se veiyacovi ka sega ni kila se veivakadonui kina e dua. 

Vakalawa, kevaka e dua e tiko vata kei na dua e mateni, se tauvimate e na leqa ni vakasam ka sega kina ni vakatulewa kina vakavinaka, sa kucu oya.

Eso nai valavala ni veivakasaurarataki e okati kina nai valavala kaukauwa me vaka na veivesu, moku, nai vacu se iroba, na vauci ni liga kei na yava se veibiligi sobu vakaukauwa ni bera ni qai tiko vata kaya.

Vei ira na marama kei na goneyalewa, na kucu se �rape� e na vosa Vakaperitania e dau vakatubura na yalo ni rere se taqaya baleti ira na tani e nanumi ni ra kucuvi ira. 

Ia e vakavuqa, ni ko ira era kucu era veikilai se ra wekadra ga na kucuvi.

Vei ira na veitabana ka ra dau veivuke se veiqaravi vri ira ka kucuvi, e vakatokai oqo me kucu ni veikilai se �acquainted rape� baleta e vakayacora e dua ga erau veikilai kei koya e kucuvi. E rawa ni dua e rau yasayasa vata, dua nai tokani makawa, dua ga na wekana voleka se dua na itokani vakavuli se vakacakacaka.

E levu na mataqali kucu vakaoqo e sega ni dau tukuni ki na Tabacakacaka ni Ovisa baleta ni tiko na veirikoti ni veiwekani se veikilai ka so e dredre ni ra vakatukutukutaka nodrai tokani se wekadra.

Ni dau tukuni tiko ni tubu ki lagi nai wiliwili ni kucu e na dua na vanua, e na yaga me da vakamatatataka se tubu dina li nai wiliwili se tubu ga na kena tukuni vei ira na Ovisa se veitabana ni veivuke na kucu e vakayacori?

Na kucu a sa dau vakayacori tu e na noda veikoro kei na koro lelevu ena veigauna e liu, ia a sega soti ga ni dau tukuni vei ira na Ovisa se tabana ni veivuke vei ira na marama (Womans Crisis Centre), me vaka era sa vakauqeti kina na noda lewenivanua marama se goneyalewa e na gauna oqo. 

Ni dau tukuni ni sa tubu na levu ni kucu e vakayacori, e dua na ka e sega ni matata rawa tiko se e tubu dina nai wiliwili ni kucu, se tubu ga na kena sa qai tukuni vei ira na Ovisa kei ira na tabana ni veivukei? 

Oqo e rua na ka duidui, baleta e rawa ni dua tiko ga nai wiliwili ni kucu e vakayacori ena gauna oqo me vaka e liu, na kena duidui ga sa ikoya na kena tukuni kei na kena sega ni tukuni vei ira na Ovisa se Womens Crisis Centre.

Ena gauna era sa dau kau kina ki valeniveilewai na tamata beitaki, e dau vakavuqa era dau beitaki na marama se goneyalewa ni ra vakavuna na nodra kucuvi. 

Era beitaki na yalewa baleta na nodrai sulusulu, nodrai vakarau se na kedrai rairai. 

Ia e so tale na tagane era dau beitaka na tevoro, aya ni a vosa vei ira e so na domo me ra cakava na itovo lolovira oya.

Eso vei ira na yalewa era sa dau okata na veika vakaoqo oqo me dina ka ra dau beitaki ira kina vakaiira ni ra a vakavuna na nodra kucuvi ena nodra kaya, �Keu a kua ga ni lako duadua ena sala buto oya,� �E sega ni a dodonu ga meu tiko e kea,� �E sega ni a dodonu beka meu tokara nai sulu oya,� �Keu a kua beka ga ni rogoci koya ena imatai ni gauna,� �Keu a kua ga ni gunu vata kei iratou nai lawalawa oya.� 

Era dau tutaka vakaukauwa na veitabana ka ra dau tokoni ira na marama ni sega ni dodonu me kucuvi e dua na yalewa e na vuku ni veiulubale ka ra koto oqo e cake. 

Era kaya ni yalewa e dododnu me rokovi ena nonai tutu vakatamata ka me kakua ni okati me dua na ka ni vakayaco ni lomana e dua me vakayacori kina vua na ka ga e vinakata e dua na tagana ka sega ni lomai yalewa. 

Me kuakua sara ni lai tauri vakatani nona galala e dua na yalewa e na nona cakava na ka e cakava, lakova na sala e digitaka se tokara nai sulu e vinakata me lai yavu ni nona kucuvi ka ni sega ni tu vua e dua na tagane e dua na dodonu lailai me lai vakasaurarataki yalewa kina me tiko vata kaya.

Eratou dau kacivaka tiko vakadomoilevu na vakailesilesi ni Womens Crisis Centre ni sala duadua ga me tarovi kina na kucu sa okoya me vakalevutaki nai totogi. 

Kevaka e da veikurikuritaka tiko ga nai totogi mai na lima na yabaki, ki na 10 se 20 sara na yabaki, eda na vakadeitaka vakacava ni sa na tarovi vakadua na kucu. 

Kevaka e vakayacori beka na kenai vakarau e na veimatanitu lotu Muslim ka kenai totogi na kuna e mata ni lewe levu, e na rawa beka ni qai vakalailaitaka. 

Ia e na noqu rai, sa ka bibi sara me kilai se cava e vakavuna na kucu. 

Kevaka e kilai rawa na vuna e yaco tiko kina vakalevu na kucu e Viti, au vakabauta ni dua nai katolu ni leqa oqo sa wali rawa.

Ia ni da via sauma na taro se cava sara mada na vuna e dau yaco kina na kucu se tekivu vakacava na gagadre se vakasama me kucu kina e dua na tagane, e vica na ka era raica rawa na dau muria na cala ni kucu kei ira na daunivakasama.

Matai sao koya na duidui e tiko e na tagane kei na yalewa. 

Na tagane e dau vagolei na matana, nona vakasama kei na yalona ni basika mai se tiko e dua na yalewa. 

Aya e dua na tiki ni bula ni tagane e vuravura raraba, vakavo sara ke dua e sa qase, se lotu vinaka sara, se dau wele vinaka tu ga.

Oqo beka na vuna era dau ubi tu kina na yalewa ni Arapea mai buredeladra ka yaco ki yavadra, me ra kakua ni raici mai vei ira na tagane tani.

Na nodra dau matasarasara na tagane vei ira na yalewa e tekivu sara ga ma na buli ni yalewa enai Vakatekivu, ka matasarasara kina o Atama vei Ivi. 

Ia e kenai naki me dua ga na yalewa me dau sarava o tagane, aya ko watina duadua ga. 

Me kua ni dua na yalewa tani, io me kakua tale mada ga ni wekana se nonai tokani. 

Ni qai lai uku mai e dua na yalewa, se vakaisulu lekaleka, se vakayacora e so tale nai tovo, sa na dreti tiko ga vakalevu ki matai koya na �tani� ka sa dau saravi koya tiko. 

E cala kina vei iratou na Womens Crisis Centre me ratou vosataki ira na tagane ena vuku ni nodra kucuvi na yalewa era vakaisulu leleka, era gunu vata voli kei ira na tagane se ra taubale e na sala buto, ka ni oya e sai tuvaki sara ga ni vakakasama se loma ni tagine ka duidui kina mai na yalewa.

E tu tale ga e so na ka e utura na yalo ni gagadre ni tagane me vaka na gunu se wai gaga ni veivakamatenitaki ka lai tubu cake kina na yalo ni via tiko vata ka lai tini e na kucu ni sega ni ia na veivakadonui.

Sa dodonu kina vei ira na noda goneyalewa me ra kila taumada ni da duidui. 

Ni vakayagataka na marama na nomuni dodonu kei na nomuni galala ena kena levu ga ko ni vinakata, ia ni qai bau nanuma tiko ni da duidui na tagane kei na yalewa,

E dau vakabibitaki ni dodonu kei na galala ni tamata yadua e dodonu me tiko vata kei na noda yadrava matua na nodai tavi. (Human rights go with responsibilities). 

Kenai balebale, sai tavi ni yalewa kece sara me bulataka nona galala, ia sa nonai tavi talega me qaqarauni baleta ga ni da duidui tiko na tamata e vuravura.

Nai karua ni yavu e dau yaco kina na kucu sai koya na dredre ni bula vakailavo. 

E vakadinadinataki e vuravura taucoko ni veivanua ka ra sotava vakalevu na dredre me vaka nai valu se leqa ni tawa cakacaka, e dau tubu kina vakalevu na kucu. 

Kevaka eda tiko ena dua vata ga na vanua, e na laurai ni yaco tiko vakalevu na kucu e na yasayasa e sotavi tiko kina na dredre ni bula ka sega soti e na vanua era tiko kina ko ira era rawati ira tu vakaiyau.

Ena dua na gauna ka sa veirawai vakalevu na kena taukeni nai yau kei na iyaya me vaka na talevoni veikauyaki, na kedrai taba na marama kei na iyaya se sasauni sau levu ena niusiveva kei na retio yaloyalo, sa dredre vei ira na tagane me ra sotava na ka era via vakayarayarataki ira kina na goneyalewa ka ra sa muria na kucu me sala era yacovi ira kina.

E na macawa mai oqo au na vakuria tale tiko kina na vu ni kena yaco na kucu kei na sala e so e rawa ni wali kina.

More Stories