Era vaqaqa lo se cava na vu ni kalougata

NI QAI kida cake na mataka lailai ni siga Moniti e na macawa ga oqo era sa maqusa na lewe ni yavusa o Naduruvesi e na koro ko Rukua mai Beqa, e na nodra dui vakasaqara na nodra magiti na vei mataqali e na kana vata ni kena marautaki na kena vakararamataki yani na nodra matasawa e na vosa ni Kalou, ni oti oqo e rauta ni 175 na yabaki.

E vakamacalataka o Isimeli Tone e dua na turaga yabaki 70 ka lewe ni mataqali o Saumua ni se qai donumaka vakadua na mataqali soqo vaka oqo me dua na mataqali e dua na nona lovo, kei na dua na kena magiti.

O ira kece na mataqali oqo e oka kina na mataqali ko Naduruvesi, Levukana, Rukua, Saumua, Vaga kei na Matanivanua.

Kuria o Tone ni tekivu mai na gauna e se gone kina e sega ni bau sotava vakadua na mataqali vakasaqa ka a vakayacori e na siga oya.

Levu na soqo e dau vakayacori e na neitou koro, kei mami dau solevaka tu ga ka dua ga na lovo ni koro, e kaya.

Ia, o koya oqo, e duidui taudua vei ira, de rairai baleta beka na kena cabe na lotu.

Keimami a bosea sara ga vakoro me duidui na neimami vakasaqa e na soqo oqo, baleta na kalougata keimami sa mai donumaka tiko e na gauna oqo, e kaya.

Na veimataqali kece e duidui na i coi era vakasaqara mai e na soqo e na siga Moniti me vakataka na ika e na kena veimataqali saqasaqa, na rourou vakamateni, na kari toa, na jovusui kei na kena veimataqali kakana tale eso.

E vakamacalataka o Tone ni nodratou koro mai Rukua e liu kece e na veivakatorocaketaki e na veikoro e na yanuyanu ko Beqa.

Oya e oka kina na nodra cakava na nodra bai ni ua, na vakalivaliva ni nodra koro, na simede (footpath) e wavokita na loma ni koro, na kena duri na sitoa ni co-operative ka se cici tiko ga e na gauna oqo, na duru ni livaliva (street light) wavokita na koro ka kena i lutua na nona veivuke na matanitu e na kena vakadaberi na nodratou (solar) ka rawa ni waqa tu na livaliva e na loma ni 24 na auwa e na dua na siga.

Kuria o Tone ni ra dau vaqaqa lo tiko na lewe ni koro, se cava mada e kalougata tiko kina na nodratou koro.

Na veigone vinaka kece era vuli mai kea era gole ki na vei Univesiti e na noda vanua ka so era sa vakaitutu levu tu e na noda matanitu e na gauna oqo.

Tomana ni yabaki sa oti e a qai gole yani kina e dua na nodratou i Talatala o Sepeti Cakacaka ka turaga ni Cuvu mai Nadroga, e qai lai vakaqaqa se na cava mada era kalougata tiko kina na lewe ni yavusa ko Naduruvesi, sa qai vakacilava vei ira ni a cabe talega e na nodratou matasawa na rarama ni vosa ni Kalou e na i ka 13 ni siga ni vula ko Evereli e na yabaki 1840.

Kaya o Tone na vuna sara ga oya era sa lokuca kina me ra sa na soqova e na veiyabaki na i ka 13 ni siga ni vula o Evereli, ka me i vakananumi tudei vei ira. E kaya ni oya e se qai kena i matai ka ra cakava ga na lewe ni yavusa o Naduruvesi.

Tomana ni vei yabaki e tarava oqo era sa na qai veisureti ena yanuyanu o Beqa kei na i Talatala ni veitikina me ra na mai tiko kina.

Na kena i matai ni marautaki ni vakananumi oqo e keimami vinakata me keimami marautaka sara mada ga na lewe ni yavusa, e na kana ni solevu, kei na waivuvu ni vanua e na kena veta sara e cake.

Ni oti mai na vavavi e na siga oya e ra sa qai kau kece na magiti e na vale ni vanua ka ratou veiwaraki toka yani kina na kena turaga ni bera ni qai laki vakayacori na lotu e na tolu na kaloko e na yakavi.

Na lotu e na siga oya e vakatabakidua sara ga ki na kena cabe na lotu e Rukua, e na kena vei vakamacala matailalai ka vakakina na vosa ni vakadre mai vei Tui Rukua kei na Tuirara Levu ni Wasewase.

Ni sa suka na lotu era sa qai mai dua tale na sere e na yasa ni vale ni vanua, e na vanua ka tiko kina na i vakananumi, dua na masu, qai mai tolu yani na kena kaila e na nodra marautaka na cabe ni lotu.

Oti ga oya era sa curu sara yani e vale ni vanua me laki vakayacori e dua na i sevuesvu, ni se bera ni vakayagataki yani na magiti.

Na gauna ga era sa vakayagataka kina na magiti na sega ni gunu yaqona, era sa dui kauta na kedra na turaga, me laki biu rawa e vale, ka sa carubi talega na sigidrigi ka qai laki tara sara toka yani na naba lalai.

Tinia o Tone ni sa tu na nodratou vakanuinui nira marautaka na lewe ni Yavusa o Naduruvesi na soqo e na siga oya.

More Stories