Yavusa Ne e �Dina�

Update: 12:13PM KEITOU vodo mai ena matai ni waqa ni tawa vanua, na Kaunitoni ka keitou kena kavetani mai ena kena biu mai na vanua o Taqaniika ni oti na nodra mai cegu vakalailai ekeya ena nodra vakasaqaqara vanua mai na vuda. Oya na veika e cauraka toka ko Ratu Marika Saukuru na liuliu ni yavusa o Ne ena loma ni koro vakaturaga o Korobebe ena tikina o Sabeto e Nadi.

�Na i vakadinadina levu ni keitou kavetanitaka mai na waqa na Kaunitoni ni bula tiko vei keitou ena gauna nikua na veiyaca ka veiwekani vata na i tavi vakakavetani ena kena sokotaki na waqa,� e kaya o Saukuru.

E tomana na nona itukutuku na turaga yabaki 62 qo ni veiyaca e bula tiko nikua ena loma ni nodratou vanua nikua na Colauli, Naulivesi, Natakele, Tiloko, Rokocoko, Lagilolo ka vakadeitaka tikoga na nodratou i tavi vakakavetani ni waqa ena i lakolako mai nodra na vuda.

�Na nodra sokowasa tiko mai na vuda a qai mai tubu e dua na veiba se veileti ena loma ni waqa ni sa tekivu me voleka mai na veiyanuyanu lalai ka ra ciri koto ena yasayasa vakara ni noda vanua,� e kaya o Saukuru.

Ia, e tukuna o Saukuru ni sega ga ni kila na vuni veiba se veileti qo ka ni qai vakavuna na nodratou a vakasoburi toka yani ena dua na cakauloa mai Malolo ka ra sa tara koro saraga mai kea.

�Na kawa tamata keimami biu tiko mai kea o keitou, ratou na sa tiko mai Vitogo nikua, kei ira na kai Yakete,� e kaya o Saukuru.

�A mani ra tara koro na neimami qase mai kea ka ra vakatokayacataka na nodra koro me ko Vanua Levu. Ni dede vakalailai na nodra tiko na neimami qase mai Vanua Levu era a mani biubiu tale mai ka ra kasa mai Matalaqere, mai kea era mani lako ka ra la�ki biu e dua na kena i wase ni tamata i Namoli, ka mani keitou gole na lako cake i Yakete ka ra sa lai biu mai kea ira na kai Yakete�.

E kuria na nona i talanoa o Saukuru ni ratou mani biubiu lesu mai na nona qase ka ra mai vakaitikotiko i Uluine ni bera ni ra qai siro sobu mai ka mai vakaitikotiko ena veidelaniyavu tale eso ni bera ni ra mai tiko e Korobebe me yacova mai nikua.

Na vuvale ena loma ni Yavusa Ne ka ra sa mai vakaitikotiko e Korobebe me yacova mai na siga nikua ka talanoataka na kenai tukutuku ko Marika Saukuru ka sa i liuliu tale tikoga ni koro qo nikua.

Suitu ni yavusa e tolu

E vakaraitaka ko Saukuru ni tolu na yavusa e tiko ena loma ni koro o Korobebe, na yavusa Ne, yavusa Leweidrasa kei na yavusa Leweikoro.

�Mai na noqu raica tiko na tolu na yavusa qo ena loma ni koro qo au kila ni ratou veitacini ga na vu ni yavusa e tolu qo,� e kaya o Saukuru.

E kuria na nona itukutuku o Saukuru ni yavusa Ne e rua na mataqali e tiko kina, mataqali o Natauvesi kei na mataqali o Nabouwalu. Ia, e na yavusa o Leweidrasa e rua talega na mataqali e tiko kina, na mataqali o Nawaqali kei na mataqali o Navadalo.

�Na yavusa o Leweikoro e rua talega na mataqali e tiko kina, na mataqali o Natubakitoga kei na mataqali o Naqere,� e kaya.

E tomana na nona itukutuku na turaga yabaki 62 qo ni suitu ni yavusa Ne kei na yavusa Leweidrasa e rau tautauvata vinaka, e nodrau kau na vesi, manumanu na ganivatu, kedrau kakana na kawai. Ia, na yavusa o Leweikoro e nona manumanu na sikorere, magiti na kawai ka nona kau na kavika.

Ena gauna e liu e sega ni vakarorogo na yavusa Ne kivua na Turaga Tui Sabeto, ia ni oti na i valu nei Cakobau ena gauna ni koloni ni oti na nodra lesu mai na tiko vakaise ni valu era sa mani mai vakarorogo vei Tui Sabeto.

Nai tukutuku ni NLC/veitacini lewe tolu

Ia, ena itukutuku makawa ka tauri rawa ena NLC ni ra mai tiko vakavolivolita na Uluine na yavusa Ne, Leweidrasa, Leweikoro, Navatulevu, Viagoisaukova, ka ra sa duavata tiko me ra dauveirairaici ena kena qaravi nai tavi ni nodra vanua kei na veivanua volekata. Era sa vakaroti talega na vanua kece e cavuti tiko e cake me ra dau rokova na nodra i liuliu mai na yavusa Ne.

E vakamacalataki tale tikoga ena NLC, ni lewe ni tolu na yavusa Ne, Leweidrasa kei Leweikoro ni ra sa tiko ena gauna qo e Korobebe ka ra vakaitikotiko taumada e Nadele, era a vakaitikotiko vata taumada kei na yavusa Rarawaqa ni bera na nodra gole ki Vaturu.

Na i talanoa ni nodra i lakolako mai na qase ka ra sa mai vakaitikotiko nikua e Korobebe era a vodo mai ena waqa na Kaunitoni e tolu na veitacini ko Momokoriqwa, Lave se o Leva, ka tukuni luvei Nayau kei Navakayau kei Matabiau. E tukuni ena NLC ni ratou na lewe va qo e ratou a mai vakaitikotiko taumada e Edronu kei Degei ena Ra ni Tualeita ni bera ni ratou qai biubiu cake ena bucabuca o Sabeto ka la�ki vakaitikotiko e Uluine.

A mani gole o Momokoriqwa ki Ne ka la�ki vakawatitaka na marama ni Vunamoli ka mani va kina na luvena tagane. Nai ka va ni luvena tagane e yacana ko Riqwa ka mani gole ki Nawaka ka nodra i tekitekivu na yavusa Senibua. Ia, na vo ni veitacini tagane ka ratou vakaitikotiko ga e Uluine sa mani ratou bosea vata me sa na liutaki ratou o koya e tiko e lomadonu. A mani biubiu talega ko Lave ka la�ki tiko ki Koromaka ka vakawatitaka na marama ni Vunamoli, rua kina na luvena, ka mani soli na veiliutaki vei koya ka gone vei rau na veitacini ka mani tiko ena dua na yasa i Koromaka ka yacana o Drasa.

Na kawa nei Lave se o Leva era basika kina na Leweidrasa. 

Ia, ko Matabiau e a mani muria na Tualeita ka kabata cake na barinivatu ka la�ki tiko ena qakilo o Rairaikoro ka vakawatitaka na marama ni Vitogo, tolu kina na luvena. E ratou mani veivosaki na veitacini lewe tolu ka ratou sa duavata me liutaki ratou o koya e loma donu.

A mani tara cake na nona yavu o koya e gone duadua ka mani rewa sara e cake mai vei rau na tuakana ka rau mani tukuna na qase vei koya e gone ni viavialevu oya, rau mani vakasevi koya tani.

Na kawa nei Matabiau e tekivu kina na yavusa Leweikoro ka vakananumi ni vanua a mai tauyavu kina na nodratou qase e Rairaikoro.