Fiji Times Logo

Fiji Time: 5:00 PM on Thursday 17 April

/ Front page / NaiLalakai

Butuki na yavu me kilai na dina

ANARE RAVULA
Wednesday, January 09, 2013

LEVU na i tukutuku ni tawa vanua e tiko e na noda veiyasana ka ra se vakadewataka mai na qase e na gauna e liu me yacova tiko mai na i taba tamata e na gauna oqo.

E na gauna sa curu mai kina na gauna vakoloni sa tekivu me toqai na keda i tukutuku ka sa vakilai na nona curu vakamalua mai o vere ni gauna me veisautaka e so na keda i tukutuku dina.

Ia, e dua na tikina e vakadeitaka tu na dina ni tukutuku sa i koya na i vakadinadina me vaka era tii ni bula ka ai vakadinadina bula me veicobori kina vakaqanikai kei na i tukutuku ni vanua.

E na yabaki sa oti e a gole kina vakacakacaka na tabana oqo ki Taveuni e na kena vakasqarai na i tukutuku kei Benau ka vaka kina na nodrau veiwekani kei Lalagavesi se vei ira na Turaga na Tui Cakau.

Ni oti e dua na veitalanoa kei na Gone turaga na Tui Cakau o Ratu Naiqama Lalabalavu, era vakaraitaka ni tukutuku kei Lalagavesi ka vaka kina o Benau e na rawa ni semati vakavinaka e na tai kadua kei Cakaudrove.

Oqori e na vanua ko Korocau kei Mabuco. Oqo ko i rau na bati leka kei na bati balavu nodra na Tui Cakau.

E na Moniti ni macawa sa oti sa vakavodo kina na i lakolako ki Savusavu kei na kena tolili (4x4WD) e na Lomaiviti Princess me laki qaravi kina na yasana kadua ni talanoa bibi oqori.

Savusavu

E na bi ni uca oqori a sega ni rawa na volivoli vakavinaka me vaka ni tini ga e na suasua ni i sulu.

E a veikidavaki mai Savusavu na bisa ni uca bi, ia, e mani kalougata ni a sotavi rau na veiwatini qasenivuli mai Kavala, Kadavu o Uate kei na nona lewe ni vale ka rau sasaga tiko vaka ki Navonu e na vanua o Korocau.

Sa i koya talega oqori na vanua ka sa veiwaraki mai kina na matavuvale mai vua na i liuliu ni vale o Inosi me dua na cegu lailai ni bera ni tomani na i lakolako ki na vo ni i tavi me qaravi.

Sega ni vakamelei rawa na gaunisala makawa ni sa vakarabailevutaki tiko se vakatoroicaketaki me yaco sara ki Bagasau e na Tikina o Korocau.

E na taubi ni uca oqori e sega ni vakataotaka na veitosoyaki ka dina ga nira sa tu vakarau na katavila mera veivuke kevaka e dua na tao e gaunisala.

Kaya oti o Double G

Ia, e na i ka 4 ni Okosita ni yabai sa oti, 2011, e na dua na veitalanoa kei Double G, na turaga ni Narokorokoyawa, Naitasiri ka susugi cake mai na koro o Loa, a vakaraitaka tiko ni na ta tiko na gaunisala oqori me yaco ga e Bagasau.

Kaya o koya ni oqori na i matai ni wasewase.

Na i karua ni wasewase e na e na yaco sara ki Buca, aya ka ratou dabe toka kina na koro o Loa, Buca kei na i vakalele ni waqa ki Taveuni o Natuvu.

Yaco ki Navonu

A tarai Viti taucoko na draki levu a tunumaka koto na noda vanua e na Tusiti ni macawa sa oti.

Ni bera na i matai ni qaravi i tavi e na Tusiti sa yaco na veikacivi mai na dela ni teveli ni kana.

Uuuoooo!, au kaya ga e na qoroqoro.

E sega ni vakamelei rawa na lairo e na nodra sa vakatadraicake tu e na dela ni veleti ka totoka vakaoti.

Ni oti ga na vakasigalevu, sa tukuna sara ko i taukei ni vale o Inosi, na tamai Uate me sa vakarau na i tosotoso me liu taumada vua na Tui Korocau e na vuku ni sevusevu.

E kalougata ni a bau veitomani talega o Jiuta Draunidalo, yabaki 65, e na i lakolako ki Nakobo e na vanua.

Sevusevu e Nakobo

Ni oti na i sevusevu, a ciqomi ka ra sa talanoa sara na Tui Korocau o Ratu Manoa Rakai, yabaki 67. Kuria oqori na nona mai talanoataka o Tomasi Peka, yabaki 74, na vanua era lako mai kina na nodra qase, na i talanoa ni nodrau veiwekani o Korocau kei Koroisoso mai Kadavu me baleti Adi Drose, na nona tobu ni sisili ka se tikoga e na gauna oqo e na yanuyanu o Cakaudrove e Wai ka vaka kina o Roko Tina, na marama ni i valu mai Waimaro.

E na kena Vukelulu sa dewa sara na i lakolako vaka ki Dakuniba e na vanua o Mabuco.

Dakuniba

Rau veitavaki tu mai kina o Ilioveri Tunidau, yabaki 65, kei Josua Tamaniqarikula, yabaki 75 ka taualaucaka e keri na i talanoa ni nodratou tawa vanua kei na nodratou i tutu vakavanua e na vanua vei ira na Tui Cakau.

A kerei ke rawa ni bau sikovi na yanuyanu o Benau ka ciri koto e wai, ka mani vakadonui vaka kina. E yawa toka na koro o Dakuniba mai na vanua e yaco kina na basi e Vunikura. Rua ga na sala kevaka e dua e gadreva me yacova, me vodo waqa e wai se lori (4x4WD). Sa rawa ki vua e dua na tamata bulabula vinaka me taubaletaka na vanua oqori se tamata gone.

Na veivanua e cavuti koto oqori e e mai sikovi rawa e na vuku ni kena tiko na lori baleta ni sa rui veiyawaki sara vakalevu.

Ia, ni oti mai Dakuniba a mua tale yani na i lakolako balavu oqo vaka ki Korocau

Ko i rau na koro e rua oqo e rau oka ena Tikina o Cakaudrove. Ratou oka talega e na loma ni Tikina oqori o Somosomo, Loa, Lovonivonu, , Nabagasau, Nanuca, Nawi, Tavuki, Nakobo kei Dakuniba.

E nodratou i cavuti ki Lalagavesi vua na Turaga na Tui Cakau na i Sokula.

Vatuvonu Seventh Day Adventist

Ni oti na kena kai kele vakalailai e Natuvu me voli e so na kakana a dewa sara na i lakolako vaka ki na koronivuli e Vatuvonu.

Au dau rogoca tu ga na koronivuli oqo mai vei ira na kna turaga ni Cakaudrove ni bau dua toka na koronivuli e veisusugi vei ira e na kila-ka vakavuli. E vakaraitaka o Talatala Ilisoni Qaraniqio ka manidia talega ni koronivuli oqo ni sa sagai me vakavinaskataki tale na koronivuli e na kena sa tekivutaki tale na fomu tolu e na yabaki oqo ka vaka kina na fomui va e na yabaki mai oqo. E vakacagau tiko e na gauna oqo na kena vakavinakataki ka sa gadrevi tiko kina na veivuke.

Waikava

Ni oti e dua na vakasigalevu sa dewa sara na i tosotoso vaka ki Waikava na vanua a cabeta o Nai Talatala Tomasi Peka se o Reverend Thomas Baker e na i ka 24 ni Jiulai , 1860.

Vunisavisavi

Sa i koya oqo na koro e ologi koto kina e levu sara na i tukutuku e baleti Cakaudrove ka vaka kina o Lalagavesi.

Levu era dau cavuta na i cavuti o Lalagavesi, ia, era sega ni kila na i balebale kei Lalagavesi, se cava na Lalagavesi se kau mai vei, ka cava sara mada na kena yaga.

Sikovi o Benau

Ia, e na mataka ni Lotulevu sa vakasoslo sara vakamataka me tadu yani na i golegole ki na vanua e sa veivosakitaki oti e na vuku ni veivakaleleci e wai me sa sikovi mada na yanuyanu e rua o Cakaudrove e Wai kei Benau.

Vei Jiuta, oqo e dua na i lakolako e sega ni guilecava vakadua baleta ni dau rogoca tu ga, ka vakaitikotiko voleka kina, ia, e se bera vakadua ni butuki Benau. Mai na nodra veivakaleleci o Tony Pickering kei Gade Lodoviko, a rawa me sikovi taumada kina na yanuyanu o Benau. Na kena i talanoa se i tukutuku matailalali e sa vakasokumuni oti ka vaka kina o Cakaudrove e Wai, ka umani koto kina na i tukutuku bibi ni veisemati ni dra vakaveiwekani mai na daku ni kuila. E koto e ke na i tukutuku ni gonedau mai Beqa ka ra sa vakaitikotiko e na gauna mai Dreketi, Somosomo e Taveuni. Na kena i talanoa mai vei qasenivuli vakacegu Viliame Rakai

Buca  

Na veisiko ka tarava e sa vakanamata tu ki Buca ni bera ni dewa yani ki Rabi.

Ia, kena seva ni a tobki au koso o biau livaliva ni talevoni veikauyaki e na kena sa vakasavui yani na i tukutuku ni sa na yaco tiko na cagilaba o Ovani (Evan).

A mai suruta na vusi na i tuvatuva e sa biu koto ka sa mua lesu na i tosotoso mai Buca vaka ki Savusavu ni bera ni cicivaki na na gaunisala vaka ki Seqaqa ka yaco ki Labasa.

Ia, na i talanoa taucoko ni vanua e sikovi oqori era na qai tabaki yadudua yani kei na kedra i tukutuku mai na daku ni kuila ka vaka kina na i talanoa rogolevu ni laba ka yaco mai Vatuvonu se na Phantom Killer e na i ka 8 ni Janueri, 2013.