Update: 2:33PM ENA loma ni veimataivalu Special Forces ni Amerika, era dau cavuti ko ira na dauvakacaca e vinakati me ra vesu se vakamatei, me High Value Targets (HVT). Me vakatekivu mai na yabaki 1995 ki na yabaki 2010, sa sivia na rua na udolu (2,000) ko ira sa tuvani ira na CIA me ra meca kei Amerika ka vinakati me ra vesu vakatotolo. Ke sega ni rawa ni ra tauri bula, ia mera vakamatei.
Ia, mai nai ka 11 ni Sepiteba 2001 ki na yabaki 2010, eratou lewe tolu eratou taura na i tutu duadua e cake ni HVT nei Amerika ka ratou i liuliu tolutolu ni i lawalawa vakarererevaki ni dauvakacaca na Al Qaeda. Oqori ko Osama bin Laden, Ayman Zawahiri kei Khalid Sheikh Mohammed. Sa dau cavuti o Osama me HVT1, o Zawahiri me HVT2 kei Khalid me HVT3.
Me da tara vakamatailalai mada na veika baleti iratou na turaga e tolu oqo meda kila kina na i vakarau ni vakasama e tiko vei iratou ka raica talega na yavu eratou via vakarusa kina e dua na iwase ni lewei vuravura.
Eda na tekivu vei Osama, tarava o Ahman Zawahiri ka qai cava vei Khalid Sheik Mohammed.
A sucu o Osama bin Laden e na i ka 10 ni Maji, 1957 e Riyadh, na koro turaga kei Saudi Arabia.
E turaga ni matanitu ko Yemen na tamai Osama, ko Mohammed Awad ia e lai vakaitikotiko e Riyadh ena vuku ni nona i sema vakaveiwekani ki na vuvale vakatui e Saudi Arabia.
A taukena o Awad e vica na kabani lelevu e Saudi Arabia, na gauna a mai mate kina, a vakabula tu mai e $5 na bilioni, ka ra qai wase na tini vakacaca na watina kei na 52 na luvena. Na i votavota nei Osama e $30 na milioni.
Ni oti nona vuli e na praimeri kei na sekeniri, a curu ki na King Abdulaziz University ka taura kina na lesoni ni veika vakailavo na economics kei na veiliutaki vakabisinisi na business administration.
E tukuni ni a rawata tale ga e dua na koroi ni idinia ka vakakina na veiliutaki ki na lewenivanua. Ni oti nona vuli e na univesiti e na 1979, a gole ki Pakisitan o Osama me lai veitokoni vua na iliuliu ni tabana ni vakau itukutuku vuni na Pakistani Inter-Services Intelligence ka ra cakacaka vata tiko kei na matanitu o Afqanisitan ena nodra vorati na mataivalu levu ni Rusia ka kabai Afganistani e na yabaki oya.
A soli i lavo tiko o Amerika vei ira na dauvala ni Afganistan ena nodra vala kei ira na lewe ni mataivalu ni Rusia, ia o Osama e sauma ga vakataki koya nodra kau mai na kai-Arapea ka ra tu vakarau me ra valuti ira na lewe ni mataivalu ni Rusia.
Ena loma ni gauna talega oqori a kunekunetaki kina na isoqosoqo na Al-Qaeda, me vaka erau a tekivutaka o Osama bin Laden kei Ayman Zawahiri, na iliuliu ni jihad mai Ijipita.
Sa vakatabakidua na sasaga ni Al-Qaeda ena nodra veivorati kei na matanitu levu o Amerika vata kei na matanitu o Isireli. E tolu na yavu era via vakarusai Isireli kei Amerika kina na lewe ni Al Qaeda:
Matai, me vakarusai o Isireli ni meca ni kai-Arapea kecega. Kena i karua me vakawabokotaki o Amerika ni tokoni Isireli tiko. Kena i katolu me ra vakarusai na sotia ni Amerika ni ra mai vakadukadukalitaka na vanua tabu ka rau toka kina na icabocabo ni i soro lelevu ni Lotu Musulomani e vuravura, aya na kena mai Meca kei Medina e lomai Saudi Arabia.
Meda sa golevi Ahman al-Zawahiri mada. A sucu okoya e na 1951 ka yacana vakabalavu o Ayman Mohammed Rabie al-Zawahiri.
E kilai talega ena 12 tale na yaca.
O Zawahiri e cadra mai na dua na vuvale dokai mai Ijipita, a vuniwai na tamana, e vuniwai okoya ka rau vuniwai talega e rua na ganena.
Ena gauna ni nona vuli, a tutaka vakaukauwa na ilawalawa vakapolitiki na Muslim Brotherhood.
Ena gauna a se qai yabaki 14 kina, a curu okoya kei na tolu nona i tokani gonevuli ki na dua na i soqosoqo ka saga tiko me veisautaki ni i vakarau ni kena cicivaki na matanitu, aya me cicivaki na matanitu levu o Ijipita e na vakabauta vaka-Isalam.
Ni oti nona vuli ena Cairo Univrsity, a goleva na cakacaka ni dauveisele ena Mataivalu me tolu na yabaki.
Oti oya, a lesu tale ki na univesiti me saga na koroi torocake ni veisele na Masters Degree.
Ni oti nona vuli oya sa tauyavutaka sara na nona isoqosoqo na Jihad, ka uto ni kena ivakavuvuli mera vorata ka valuta na i vakavuvuli e sega ni vaka-Islam. A vakayagataka nona veikilai e na mataivalu ka uqeti ira mera vagolea nodra i yaragi ki na nona vakamatei na peresitedi ena gauna oya, o Anwar Sadat.
Ena dua na gauna ni voleni vakaivalu ena yabaki 1981, era a yatuni kina e matana na Peresitedi e sivia ni 100 na lori lelevu ni i valu ni Ijipita kei na taqe, a curu maliwai ira yani e dua na lori lailai toka ga.
Eratou sobu mai kina e vica na sotia ka ratou viritaka na dainimati vei Sadat, lako vata kei na nodratou vanavana ka mani bale mate kina na peresitedi.
Ko iratou na sotia ka ratou vanavana eratou lewe ni soqosoqo nei Ahman Zawahiri.
E a tauri vakavesu kina o Zawahiri kei na vica na drau ka vakabauti ni ra bukia vata na vera ni nona vakamatei na peresitedi.
E na loma ni va na yabaki a tiko kina e valeniveivesu o Zawahiri, era vakayacora vua na ovisa eso na i valavala rarawa ni veivakatotogotaki ka so e lolovira sara.
Na veika oqo e veisautaka vakadua na i vakarau ni vakasama kei na bula nei Ahman al-Zawahiri me lai yaco kina me dua na turaga vakadomobula e na nodra vuravura na dauvakacaca.
Erau a tekivu veikilai o Osama kei Zawahiri ena ivalu kei ira na kai Rusia e Afghanistan ena 1979-1989.
Ena 1985, ni suka mai valeniveivesu o Zawahiri, erau sa qai lai sotatale kei Osama ena koro ni vutuniyau o Jeddah mai Saudi Arabia , ka toka e na baravi ni Wasa Damudamu. E rau sa vakaduavatataka e keya nodrau isoqosoqo, ni sa sema na i lawalawa ni jihad nei Zawahiri ki na Al Qaeda nei Osama bin Laden.
E rawai Osama vakadua na ivakarau ni vakasama nei Ahman al-Zawahiri, ena i walewale ni veivakamatei me ra mate kina vakalewe levu na kai Amerika, na kena mera mate vakararawa kei na kena me mosi duadua vei ira na kai Amerika. A laveti Ayman Zawahiri kina o Osama bin Laden me sa nona liga i matau ka me i karua ga vua ena veiliutaki ni Al Qaeda.
Ia, era kaya o ira na lewe ni Al Qaeda ka ra vesu tiko e Guantanamo Bay, ni sai Zawahiri na mona kei na uto ni Al Qaeda. O Osama, e nona ga na kena vakailavotaki na sala ni veivakamatei e vakasamataka o Zawahiri.
Ena gauna sa mai mate kina o Osama bina Laden, sa toroi koya cake vakataki koya o Ahman al-Zawahiri me sa i liuliu vou ni Al Qaeda. Me vakatekivu mai na yabaki 2001, e lavaka o Amerika me sauma e $25 na milioni vei koya e vesuki Zawahiri se vakamatea.
E se liuliu tiko ga ena gauna oqo o Zawahiri, ia, e sega ni kilai rawa se tiko evei.
O Khalid Sheik Mohammed e rua tiko nona Siga ni Sucu, aya na i matai ni Maji, 1964 ka kena i karua na 14 ni Noveba, 1965.
E turaga ni Pakistan, sucu mai Kuwait ka lewenivanua ena tolu na matanitu, aya, o Kuwait, Pakistan kei Bosnia.
Ia e dua na gauna dede ni nona bula, e tiko voli ga e Afghanistan ka rau cakacaka vakavoleka kina kei Osama bin Laden.
A vuli ena univesiti e Pakistan ka taura na lesoni ni idinia, oti a dewa ki na North Carolina Agricultural and Technical State University mai Amerika me lai tomana kina nona vuli.
A lesu ki Pakistani e na 1986, ka rau sota kina kei Osama bin-Laden. E raica o Osama ni kenadau o Khalid na veiwakitaki ni kasi gaga ka vakakina na buli ni yaragi kacabote ka wili kina na bomu.
Me vaka ni idinia, e kenadau okoya na droini kei na vakasamataki ni peleni ena mataqali bomu me vakayagataki e loma ni vale se loma ni waqavuka. Sai Khalid Sheik Mohammed na turaga a vakasamataka, navuca ka tuvalaka na ituvatuva ni kena vakacabotetaki na vale cere e rua na Twin Towers kei na veivale lelevu mai Amerika e na i ka 11 ni Sepiteba, 2001.
E vakabauti ni a vakarautaka talega na i tuvatuva ni kena vakayacori e 30 tale na vakacaca lelevu ni Al Qaeda ena veimatanitu e vuravura, okati kina na vakacabotetaki ni World Trade Centre e Niu Oka ena 1993, na sasaga ni kena vakacabotetaki na vale cere na Big Ben kei na rara ni waqavuka osooso na Heathrow Airport e Lodoni, na vakacabotetaki ni vica na otela ena yanuyanu ni saravanua o Bali kei na valenivolavola ni mata ni matanitu o Amerika mai Kenya kei Tanzania e lomai Aferika. A vakarautaka talega na kena sagai me vakacabotetaki na ikawakawa na Panama Canal kei na vica vata na waqavuka lelevu ni usa pasidia me tekivu mai na vualiku kei Amerika, Iurope, Ceva kei Amerika, Peritania, Esia kei na Pasifika.
E a vakarautaka talega na peleni ni kena vakacabotetaki na veikoro lelevu o Los Angeles, Seattle, Chicago kei na veisiteseni ni buli niukilia e Amerika.
A tuvalaka talega o Khalid na sasaga ni nona vakamatei na turaga Tui Tabu vakacegu, o Pope John Paul II ka vakakina na Peresitedi vakacegu ni matanitu o Amerika, o Bill Clinton.
Ni oti ga na veivakamatei levu a vakavuna o Khalid e Amerika, sa sasaga vakaukauwa na tabana ni yamata vuni na CIA me kunei koya ka vesuki koya. Ni vakaraitaki vei ira na vesu tiko mai Guantanamo Bay na kena i taba, sa qai laurai ni lewe levu era kilai koya, ia, e duidui na yaca era kilai koya kina.
Ena nona i sema vakacakacaka na CIA ki na veimatanitu tani, era a mani vesuki koya na tabana ni yamata vuni ni Pakistan na Inter Service Inteligence (ISI). Ni sa vakasotari na levu ni nona passport ka a tauri mai nona vale ena gauna a vesu kina, sa qai laurai ni vakayagataka voli o Khalid e 50 vakacaca na yaca ena nona veitosoyaki ena veimatanitu e vuravura.
Eso na i valavala ni veivakatotogitaki a caka vei Khalid Sheik Mohammed mai Guantanamo Bay, a vakavuna me sogoti kina na valeniveivesu oya ni sa rui kaukauwa ka tiko sara ecake na kena veivakararawataki, okati kina na kena tabaki sobu vaka 183 na uluna ki loma ni wai kei na nona vakuai me kua ni moce ena loma ni 180 na auwa veitaravi. E muri sa qai dolagusu ka tukuna taucoko na vakacaca lelevu a kunekunetaka ka vakatulewa ena kedra vakayacori.
Na vuku levu kei na tuvatuva-ka vakadomobula e tiko vei rau o Dr.Ayman Zawahiri kei Khalid Mohammed, e sega ni taucoko kevaka e sega na i lavo mai vei Osama bin Laden. Oqo na ka e rau veiqatitaka tiko o naba rua kei naba tolu ka yaco kina me lai ca sara vakalevu nodrau veimaliwai.
Ena macawa mai oqo eda sa na tara kina na i tinitini ni veicacati oya.