SA koto oqo e ra na i kuri ni kedra i talanoa na i lala kila me vaka eda sa wilika taumada tiko yani ka vola ko Kim Gravelle ka qai vakadewataka ko Ratu Luke Vuidreketi. Eda sa mai yala toka ena nona se qai mai yabaki dua na nona Kovana e Viti o Sir Author Gordon ka a sega ni vakadonuya me ra kacivi mai na mataivalu tudei ni Peritania ka ni a nanuma ni na yaco dina ga na i valu ni roka - a ya na yago vulavula kei na i Taukei.
Sa mani lewa kina me sa rauti ira vinaka ga na Mataovisa Vakaiyaragi ni Viti (Armed Native Constable) kei ira na i Taukei era dui bole mai. A kedra i kuri oqori e a qai kerea yani vei ira na Roko ni Veiyasana me ra digitaka mai e ya 30 me mai veiqaravi e na i valu, ia, ia na i wiliwili oqori e qai sivia ka vakaruataki ni ra bole mai e lewe 2,000. Ni tei wilika sara yani na i kuri ni talanoa.
A qai tuva i valu na Kovana: ko Captain Louis Knollys, mai na i ka 32 ni Light Infantry ni Bolatagane, e a sli vua me liutaka e dua na i wase ka muria cake yani na wai levu ko Ba me yaco ki Nadrau (o ira mai kea era sa tokona tu na Matanitu vou) ka me ra qai siro sobu yani e na wai ko Nasigatoka ki Bemana.
Ko Mr A.J.L Gordon, na sekeriteri vakaitaukei ni Kovana, me bili cake na nona i wasewase mai Naivalili vata kei na mataivalu nei Roko Tui Nadroga.
Na Mataovisa Vakaiyaragi ni Matanitu, ka liutaka tiko ko Me Le Hunte ka sa toka mai Nasautoka, era sa na wawa veivuke tiko vei ira era kaciva mai na veivuke.
Ia, ko Mr Carew sa na vakayagataka ga na nona maqosa taucoko ena nona laki kerei Ro Qereqeretabua kei ira na kai Wainimala mera veivuke e na nodra sogo latia na sala vei ira na kai Colo mai Nadroga kevaka era sa via dro yani vaka ki na Tokalau.
E a lako sara ga yani ki Nasaucoko na Kovana me mai vakaciciva kina na i tuvatuva vakaivalu ka sa buli oti koto.
A qai vakamacala ko koya e na keba ka vaka, Na bucabuca ko Nasaucoko ka koto oqo e rukuda, ka sila cake tu na tokaitua ko Magodro me vaka e dua na delavuvu moqimoqili levu ki na ra; ia, ki na i cabecabe ni siga e cere tu kina na tokaitua ko Nagaga kei na nodra i tikotiko vakaivalu na Tevoro, ki na vua-i-cake (north-east) e kobuata tu mai kina na veiulunivanua kei Nabutautau.
E a vakadreti iratou na nona turaganivalu e na vica na i dusidusi leleka ka laulau ka cavuta vaka oqo:
Au kila ni sa macala vinaka tu vei kemudou na noqu vunauci kemudou matua oqo ni kevaka dou vakama e dua na koro, au na vinakata sara ga e dua na kena i vakamacala vinaka.
Ai matai ni tamata me toso yani ko A.J.L. Gordon. A liutaka ko koya e rauta e 1,000 na tamata i valu era dui bole mai, ka ra sega ni vulici vinaka e na i valu ni gauna vou, ia, era sa rui gu ga vakaukauwa mera laki vala. Ia, ko Knollys e sa rui berabera na nona toso, ka ra sa vuturi mai na nona tamata, ka so vei ira era sa sega tale ni via waraki koya.
E na i ka 8 ni June, ni ra sa cokovata mai ko ira na i Valu e rua ni Namosi kei Nadroga, era sa qai kabata ka vakavua na tamata i valu tawa vuli na koro ko Koroivatuma, ka tarava sara yani ko Bukutia, ka kainaki ni rau koro ni i valu dina e na kena i tuvatuva ka a sa bulia sara ga na Kalou, ni bati kalili na babana, qai bini kina na qara vatau vereverea.
Era a qai dro na meca ki Naqalimare kei Matanavatu, ia, ko Matanavatu oqo e dua na koro makawa ni i valu ka ta mai na vatu loa, ka dredre vakaoti na kabata; era mani lewa na i liuliu me sa kua ni laki sagai. Ia, ni oti ga e vica na siga, sa taura na Kovana e dua na i vola mai vei nona yaca ka nona sekiriteri tale ga, ko Arthur Gordon lailai, ka kaya mai, E sa kabata ka vakavua na koro bai vatu ko Matanavatu ko Ratu Luke Nakulanikoro kei na dua na i wasewase lailai ka ra lewena e ya vica na lewena mai na veiyavusa. Keitou a sega sara ga ni nakita na kena tauri na koro dredre oqo...
E a vakamacalataka tale yani ko Mr Gordon ni ko Ratu Luke kei na nona i wasewase dui yavusa era a vakasaqara kakana voli e na veidelana o ya, ka ra mani nanuma mera laki irova lo mada na lomanikoro bai vatu ko Matanavatu.
Namaka na kena i kuri.