Sa koto oqo e ra na i takitaki ka tarava ka vakamacalataki tiko kina na noqu i tutu vakavanua na Vunivalu mai na i Tokatoka o Nakawaga, Mataqali Nakawaga e na Yavusa o Vemala e na koro o Naocobau mai na Tikina Makawa o Nakorotubu, e na Tikina levu o Nakorotubu e na loma ni yasana vakaturaga o Ra.
E vu ni noqu kawa se noqu vu o Leka (Lekaninabuya se o Ratu Tamadulele) yavu o Nakawaga, noqu yavutu: Vunikoro; noqu vu ni yavu: Uluda; noqu ika : vanua na duna leka se duna bale; waitui: Draunivau, Saqa leka, Qio vula; noqu manumanu: Gaco se Kalavo ni Viti; Kau: Na Vaudra se Vau dina, se Doa; Kequ magiti: Nuqa se Volaca; Kakana dina: Viwa (uvi) se Lewa se Tukutuku ni Koya.
Ni sa wilika sara yani.
Ke sega ni vakacaudrevi e lomadra na veiliutaki e na Lotu, Vanua kei na Matanitu na veivakadodonutaki mai na sala vuni nei vuku vulagi kei na nona i tuvatuva, e na tawa yaga kece na sasaga ni vakanananu kei na vakanuinui ni toso i liu ni kawa i taukei dina ni vanua.
Ni na rawati walega na toso i liu ke vakaliuci o vuku yalomatua kei na nona DINA, me vaka na i vakadei ni vosa ni noda goneturaga o Jisu Karisito ena Joni 8:32 ia dou na kila na ka dina, ia na ka dina ena sereki kemudou. ke me na vakasamataki sara vakabibi na kena gadrevi ka me ciqomi na DINA e veisereki. e na sala vuni talega nei vuku yalomatua.
Ka vakadeitaka vei keda na Joni 14:6: Sa kaya vua ko Jisu. Oi au na sala, kei na vu-ni-dina,kei na vu-ni=bula; sa sega ni torovi Tamaqu walega e dua na tamata e na vukuqu ga.
Oqo ga na sala dodonu ka dina ka savasava me na vakayacori kina na veivakadodonutaki ena noda vanua, meda na sereki kina mai na veivakabobulataki nei vuku vulagi na kawa i taukei ni vanua.
E na via rauta tiko vakacaca ni 90 ki na 95 na pasede na kawa i taukei ni vanua era sega ni ra duavata e na vei tukutuku bubuluitaki ni loma ni kuila. ni vakatauvatani kei na vei ka dina e virikotori koto vakamaqosa mai dela ni yavu o vuku yalomatua. Ka sega ni tara yani na nodra mata ni veni na yago vulavula se na veisau ni gauna, ka ra sai vakadinadina bula tu ena noda veidela ni yavu ka veivakadeitaki ni noda suitu kei nai vola vanua.
Sa dodonu me caka na veivakadodonutaki ka me ra soli vakadinadina kina na i vola tamata kei na i vola vanua, me vakatalevi tale na vei yavu makawa ni koro makawa ka dikevi na yaca kei na kena i balebale ni yaca. ka vaka kina na vei parofisai makawa ka tuvaikataki e na vei qaqa ni meke se serekali se Lawata ni gauna, me dau kilai kina na vei ka e na yaco e na vei gauna mai muri oqo.
Mai na cala taumada ni nodra vosa bubului na qase ka ra vakaivolataki sara vakamaqosa na nodra vakanananu walega me rairai dodonu, kei na lasu me rairai dina ka sega ni taroga na kena i vakadinadina me i vakadei. Ia, ka sa mai votu mamaca tu maimuri oqo na kena veibasai ni vua ni vakanuinui cala, na lasu e veivesu, sa dodonu me vakasaqarai na i vakadinadina kece ni tukutuku kei na i talanoa (presumption) sa mai wili tu me noda i Vola Tabu.
Oqo eso na i vakadinadina me baleti ira era biubiu mai Uluda e Nakauvadra e na tutu vakaveiliutaki, nai tutu vaka Vunivalu, Sau, kei na Tui ka ra na tawana tiko na yavu e rua na Saunokonoko kei na Nukunitabua, e na vakatokayacataki ga kina na nona yavu kei na yaca ni nona qele ka vaka kina na nona i tokatoka kei na nona mataqali se yavusa.
Era i vakadinadina kina na nodra suitu kei na nodra i vola vanua ni tutu vakavanua, me vaka niu sa vakaraitaka oti ni mai nai tutu turaga kece ni veiliutaki ena vei tarataravi mai na Vunivalu, Sau, kei na Tui. Ia, mai na daku ni kubou era na vakaliuci ga na Ulumatua turaga ni Ulumatua, ka na veivakadeitaki ga na Ulumatua turaga nei koya na turaga ka veiliutaki tiko e na i tokatoka,mataqali, kei na yavusa. Oqo e dua na sala vuni ni veivakarokorokotaki qaseqase ni veivakatorocaketaki lawaki ca nei vuku vulagi, ni mate na Ulumatua sa toki sara vei tatalailai ka na vaka koto oqori me yacova ni sa oti kece na tata sa qai lesu tale vua na Ulumatua.
Sa levu sara na duidui ni veivakatorocaketaki e kauta mai o vuku vulagi ki na noda vanua lomani oqo o Viti, ka dua vei ira, na lasu vulavula white lies ka vakadeitaki koya ga mei vakadinadina na i vola e volai kina kei koya ka saini koto mai kina. Ia, mai na vei ka vakavanua e veivosakitaki tiko vakaivola oqori, se qele, se i qoliqoli, se waidranu se waitui, se i tutu vakavanua, kei na kena i taukei dina e ra duidui sara vakalevu mai na i vola vanua kei na kena suitu.
Au nanuma e vuni yaloqu taucoko ni e na yaga me da taleva tale mada na dela ni yavu ni Ulumatua mai Uluda e Nakauvadra, ka ra tukuna na qase ni i Liuliu levu se na boso ni noda vanua sa i koya na Ulumatua ni Ulumatua ka Uluda talega. E sega ni qai vakataratututaki ni sa vakadinadinataki vaka i Vola Tabu, kei ira na tamata vuku ni noda vuravura se na tamata yadudua na bibi ni cakacaka ni Ulu. Na Uluda e tiko kina na i babebabe ni veiliutaki e na yagoda taucoko ka kovuti talega kina na vakatulewa, se na i rogorogo, gusu, ucu, vosa, kei na yalomatua ni tovolea na i digidigi. Ia oqo, meu vakadeitaka na i tuvatuva ni Ulumatua sa koto oqori e cake, e na dua na dolavi ni bose koi ira na vu ni noda kawa na i taukei e Viti ka tauri mai na vucu ni vanua tabana e 4,5,kei na 6.
Tabana e 4:
Keimami sa tiko mai Bua
Kei ira kece na vu ni vanua
Ka sa dola na bose ni gauna
Rau sa yali na turaga rua
Sa yali tu o tina ni koula
Vakarube na bose ka siga rua
Na lewa nei koya na matua
Na dolavi ni bose oqo era tiko kece kina na Vu ni kawa e Viti, e rau bau tiko tale ga kina na turaga veitacini oya oi rau na Ciri o Cirinakaumoli kei Nakausabaria, e a qai bera mai na marama tinadrau se o Tinanikoula. Sa mani lewai me rube na bose me rua na siga, ka me waraki na marama sau levu oqo ko Tinanikoula. Na vosamatua oqo na matua e tukuna na qase se tuakana se Ulumatua se i Liuliu se Ulumatua ni Ulumatua, ia rau tiko talega e na bose oqo oi rau na Ciri o Cirinakaumoli kei Nakausabaria na luvei Waicalanavanua, na luvei Lekaninabuya, na luvei Lewanavanua, na luvedrau o Rasarilevu kei Naikanivatu.
Tabana e 5:
Sa vura tu o Tina ni koula
Na marama sau ni noda vanua
Na wa ni biukila e yaluma
E vakatagica vakamalua
Vakarokoroko na siga nikua
Ka tekicuva na vu ni vanua
Meu vakamacala e na i tukutuku bibi ka ologi koto e na tabana e 5 oqo me matata ni noda toso vata, e sa na via vaka koto oqo, na Tinanikoula na marama na vanua qase , na sau na i cavacava ni lewa se kaukauwa me wa ni biukila, wa i vesu se i vau, biukila, na i vakaro se i tukutuku, koula, i yau talei. Meu biubiutavata e na via vaka koto oqo Na vanua qase se makawa kaukauwa e tukuna tiko e dua na i tukutuku talei ni duavata se vauvata e ciqomi ka vakarokorokotaki.
Tabana e 6:
Na Tui ko Waicala ka tukuna
Ko i au na boso ni noda vanua
Na noqu vosa e lutu vakauma
Na delai Viti ka sa lutuka
Au manu vukica na kena gauna
Osodrigi tu na uma ni koula
I ragone me kua na vakasuka
Me tuki na kisi na siga nikua
Na veivakadeitaki ka sega ni da bula vakaveitalia se butobuto ia sa votu tu na rarama ni veimaroroi, vakarorogo, veivakaliuci, solesolevaki kei na duavata ni domodua, na Tui ko Waicala ka tukuna koi au na boso ni noda vanua noqu vosa sa lutu vakauma.Na bibi ni uma au sega ni kila ia e dua ga na ka au kila ni ra tiko kece na Vu ni vanua, ka rube na bose me siga rua na lewa nei koya na matua.
Au kaciva ka veisureti vei ira vakatabakidua na-kawa-ga eda duavata se tautauvata na noda suitu se i vola vanua,se da ika vata, se kau vata,manumanu vata, se vu vata, se magiti vata, se tautauvata e na yaca ni noqu i vola vanua, mo ni qai veitaratara mai ena kato ni meli P.O BOX 5134,RAIWAQA,SUVA.
Meu na veivakadeitaki tale yani eke ni vuni noda tawase mai na yavutu o Uluda e Nakauvadra, ni rau voroka na i Vunau e Tini o rau na ciri se drua i valu se Vunivalu se ko i rau na Sau o Cirinakaumoli kei Nakausabaria