NI qai oti na lima ena dua na miniti ena yakavi ni Tusiti nai ka 12 ni Tiseba, 2012, sa vadugu mai maliwa lala na domo ni waqavuka ka ratou tekivu talaca vakaveitaravi nodratou i usana e walu na waqavuka lelevu ni vakalutu bomu. Na bogi taucoko oya, sa bogi ga ni vakalutu bomu!
Na i tuvatuva e cakava o Kanala Dalton, sa i koya na nodra wasei vaka-ono na lewe ni Delta kei na SAS, e va na timi me ra tomana na kena kabati cake na veiuluinivanua, e dua na timi me nona i tavi na kena vakaisosomitaki e dua na timi ni vakacegu mai, ka dua tale na timi era tiko ga mai kei Dalton e na keba me ra vakasokumuni itukutuku vuni ka vakakina nodra tu vakarau e na kena vakauti na veika e vinakati mai vei ira era tiko ena rara ni vala.
Vei iratou na timi e va ka ratou sa qasiva cake na veiulunivanua, e liutaki iratou e yadua na satini mejia, ka dua vei iratou na lewe ni i lawalawa oya e kenadau na walesi kei na veidusimaki vei ira na pailate ena vanua me vakalutumi kina nodra bomu. Na bomu kece a vakalutumi e na bogi oya, e taucoko!
Na veitimi yadua, e toka vei iratou e yarua na matailoilo ni bogi buto, e rawa kina vei iratou me ratou toso tiko ga kina ki liu e na siga se bogi. E ya ono tale ga na sotia nei General Ali e salavata kei iratou. Dina ni ra se tomana tikoga nodra dro lesu ki na keba ni sa lutu na buto, ia, sa sega ni tarova nodratou toso na i lawalawa tovata mai Amerika kei Peritania ka ni ratou sa toso tikoga ki liu.
A lewai mera dui qasi mai na veiyasa ni ulunivanua ka me ra qai sasaga cake tiko vakamalua. Na raba ni vanua era kovuta, e tautauvata ni tekivu e lomai Suva ka yaco ki Nausori, aya me ra saga mada na tolu na ulunivanua cere ka ratou toka e loma donu kei Tora Bora, na veivanua e vakabauti ni tiko kece kina nodra qaravatu na Al-Qaeda. Sa tekivu lutu na waicevata ka sa taratarasui na batabata.
Ni ratou toso e na bogi eratou toka veivolekati ka ni rua tiko ga na matailoilo ni bogi buto e tiko ena dua na timi, ia ena siga, eratou lako me vaka na me ena nodratou vakayagataka talega na ligadratou, vakabibi ena so na dela ni vatu ka sega kina na vunikau.
Ena nodratou toso cake tikoga vakaoya, eratou raica ni babasika vakavinaka mai na mata ni veiqaravatu ka ra vuni tiko kina na mataivalu nei Osama bin-Laden ka ra lewe ni Al-Qaeda. Sa qai daucakacaka e keya o koya na dauniwalesi ka veivakauti vei ira na pailate mai maliwa lala.
Me vakatekivu mai na yakavi ni Tusiti na i ka 12 ni Tiseba 2001 ki na siga Vakarauwai nai ka 16 ni Tiseba, eratou sa taura vakadua na i yatu e liu ni veiraravui, na lewe ni mataivalu tovata ni Amerika kei Peritania. Ia ko ira na lewe ni mataivalu vakayavusa nei General Ali, sa qai nodra cakacaka tiko ga na cabe mai vakamataka ka ra siro sobu vakayakavi.
Ena so na mataka lailai, eratou qai dau kidacala na lewe ni Delta kei na SAS ni sa tatagi na gasau ni dakai AK-47 ni Rusia mai dakudratou; oqo ni ra sa vanavana tale mai muri o ira na lewe ni mataivalu vakayavusa nei General Ali, ka ra nanuma ni ratou mataivalu meca na kai Amerika kei Peritania.
Ni ra siro ki na keba me ra lai moce vinaka na i taukei ena bogi, eratou toso ena vica na drau na mita na kai Amerika kei Peritania, ia ni ratou yadra cecekala mai na i taukei ka cici yani ki na ulunivanua ena mataka ka tarava, sa ia sara yani na vanavana ka ra sega mada ni vakadeitaka se o cei e tiko e liu.
Ena dua tale na mataka ni ratou yasa vuni toka na lewe ni dua na timi ni Delta kei na SAS, sa kakatuvutuvu na domo ni dakai ka ratou dui davo e dela ni qele me ratou leve ka sasaga bula. Eratou veiraiyaki ka ratou kidroa ni ratou raici iratou na lewe ono na sotia nei General Hasret Ali ni ratou laveta nodratou dakai, vanavana ki macawa ka salavata nodratou ladelade. Eratou vakatataro na vulagi se cava e yaco, e qai tukuni ni ratou kidavaka ka marautaka tiko na kena sa mai cava na siga 30 ni nodra lolo ni Ramadan na Lotu Muslim. Eratou kureitaki ulu ga na Vavalagi ena nodratou cudru.
Me vakatekivu mai na bogi ni Tusiti na i ka 12 ni Tiseba, sa sega ni cegu na vakalutu bomu ni waqavuka lelevu ni Amerika ka sa talaraki na mata ni veiqaravatu, kacakacabote na veimataqali yaragi ka vurumemea na i yaya. Na siga kei na bogi sa cowiri tikoga na vakalutu bomu, ka ratou veitosoyaki e na maliwa ni bomu na lewe ni Delta kei na SAS.
A sa vakaraitaka oti vakavuqa o Osama bin-Laden ni na sega ni dua na mataivalu e vuravura ena vakadruka nona mataivalu na Al Qaeda ena veiulunivanua na Tora Bora. Sa yabaki vica vata na nodra viribai ka vonota vakavinaka na veiqaravatu me kakua kina ni dua na mataivalu e curubasikata. Oya na vanua era a mai tao ka vakadrukai mada kina na Mataivalu ni matanitu levu o Rusia ena i valu ni 1989-1999.
Ia, a sega vakadua ni vakabauta o Osama bin-Laden ni na vakaoya na levu ni vakacaca, ena kena sa rui lutu donu na bomu lelevu me vakarusa na bai ni tataqomaki, seledrutia na lalaga vatu, kosokosova na wa ni veivosaki ka buluti ira vakoro na lewe ni Al-Qaeda. Sa vuki kina e vuqa na i drodro me i bulubulu.
E tuvai sara tu vakavinaka na i tuvatuva ni nodra veiqaravatu na lewe ni Al-Qaeda. Ni ra sa vakila ni sa vakarusai na veiqaravatu ka ra toka e liu, era sa qai toso ki na i karua ni yatu veiqaravatu ka toka e loma ni veiulunivanua. Ni sa toso tiko ga yani na veivakarusai, era sa qai lai tawana na ikatolu ni yatu ni qaravatu ka toka e na daku ni ulunivanua.
Me vaka ni ra dauvala ka digitaki mai na veimatanitu Vakaarapea na sotia nei Osama bin-Laden, e mosi na uludra ena loma ni lima na siga oya ena nodra vaqaqa se cava na vuna sa rui wararasa kina nodra I vakarau ni vakacaca na kai Amerika.
Era sega sara ni kila ni ratou lewe 40 vakacaca toka ga na kai Amerika kei na 20 na lewei Peritania eratou sa wasea vata tiko kei ira na 2000 na lewe ni Al-Qaeda na veiulunivanua lelevu oya. Ko iratou na lewe vica wale oya eratou sega ni kunei rawa mai vei ira na Al Qaeda ka sega sara talega ni bau kilai na mataqali yaragi e toka vei iratou. Oya na ka era duidui kina na Special Forces ni Amerika kei Peritania.
Era sega talega ni kila na lewe ni Al-Qaeda ni ko iratou na lewe vica oya e vakavuqa me ratou toka veibasai sara toka ga kei na nodra veiqaravatu, ka sai iratou ka ratou vagolei ira tiko na waqavuka lelevu ni Amerika ki na vanua me ra vakalutu bomu kina.
E na macawa oya, e rogo kina vakatolu na vosa nei Osama vei ira kece sara na lewe ni Al-Qaeda. Sa kerea tiko nodra veivosoti bibi ena vuku ni i valu e tekivuna, e rarawataki ira na veimatanitu Lotu Islam e vuravura ka ra sega ni tokoni koya ka kerei ira na marama kei na gone me ra tu vata me ra taqomaka nodra vakabauta. Sa qai tinia e na vosa lekaleka, Ia kevaka ko ni sa sega ni vorata rawa na noda meca tawa cili ka dukadukali o Amerika, ni kakua ni soro, ia ni bole mate mo ni maroroya kina nomuni tikina mai lomalagi.
Ni qai cava e lima na siga ena macawa oya, aya mai nai ka 12 ki nai ka 16 ni Tiseba, 2001 sa vakarusai ka vakalalai na veiqaravavatu taucoko ka ra a tawana voli na lewe ni Al-Qaeda. Ni ratou ogaoga na kai Amerika kei Peritania e na vaqarai Osama bin-Laden, era sa veivalataka na lewe ni mataivalu nei General Ali kei Haji Zamal na i yaya kei na taga kakana e kunei ena veiqaravatu.
E na gauna e mai vakadikevi kina na veiqaravatu yadua, e qai laurai e vica na udolu na tani nai yaragi, wili kina na dakai ni vanua lelevu, na dakai vakamisini kei na gasau. E kurabuitaki ni rua na taqe ni i valu lelevu e rau kele koto ena dua na mata ni qaravatu, ka ratou vaqaqa na kai Amerika se kau vakacava ki na veiulunivanua mai cake na taqe.
E na kena vakamuri eso na kacabote rerevaki a yaco mai loma ni qaravatu e na gauna ni vakalutu bomu, sa qai kunei ni tiko ena so na loma ni qaravatu oya na kasi gaga kei na chemicals ka dau buli kina e so nai yaragi rerevaki. E 242 na lewe ni Al-Qaeda era mate, era a tauri vakavesu e 84 ka rauta ni 1000 vakacaca ko ira era a dro.
Ia na takete, o Osama bin-Laden, e sega ni kunei rawa. E vakasaqarai na yagona ena veiqaravatu ka keli na kedra i bulubulu ko ira na sotia ni vakabauta vaka-Islam, e sega talega ni kune. Sa mai yali tu yani o Osama bin-Laden, e tukuna e so ni sa mate ka so e tukuna ni davo bibi koto ena tauvimate. Ia ena yabaki 2004, a vakidacalataki vuravura o Osama ena nona vosa tiko ena retio yaloyalo vaka-Arapea.
Ni vaqaqai se bula vakacava mai Tora Bora o Osama, e rua ga na sala e kilai ni dro kina okoya. Matai, na soro a kacivaka o Haji Zaman ka tarovi kina na i valu e na dua taucoko na siga. Ena gauna era biuta kina ki ra nodra i yaragi na kai Amerika, sa vagolei ki na sala vuni ki Pakistan o Osama bin-Laden. E 800 vakacaca na lewe ni Al Qaeda era a dro rawa ena siga oya.
Kena i karua ga, e vakabauti tiko ni gauna e dro kina o Osama, e saumi e dua na i lavo levu vei General Hasret Ali me ra vuki tani nona sotia ka me ra kakua ni vesuki koya. E dua ga vei rau nai liuliu ni yavusa e kila ka vakaitavi ena dro nei Osama bin-Laden mai na veiulunivanua na Tora Bora. Ke sega, ia erau kila vata tiko.
E muri sa qai kilai, ni dua na yadra nuitaki nei Osama bin-Laden, o Abdallah Tabarak ka cauravou ni matanitu o Morocco, a taura tiko na talevoni veikauyaki (mobile) nei Osama.
Ena bogi a dro kina o Osama, e rau dui salasala kei Abdallah ka nakiti me vakasesei ira na muria tiko na biau livaliva (satellite) e nona talevoni veikauyaki. A mani vesu o Abdallah, ka ra kidacala o ira ka a vesuki koya ni sega ni o Osama bin-Laden. Na taro levu e tarogi ni oti na ivalu oya: E vei o Osama bin-Laden? Ena qai kuri tale yani