Sa koto oqo e ra na i takitaki ka tarava ka vakamacalataki tiko kina na noqu i tutu vakavanua na Vunivalu mai na i Tokatoka o Nakawaga, Mataqali Nakawaga e na Yavusa o Vemala e na koro o Naocobau mai na Tikina Makawa o Nakorotubu, e na Tikina levu o Nakorotubu e na loma ni yasana vakaturaga o Ra.
E vu ni noqu kawa se noqu vu o Leka (Lekaninabuya se o Ratu Tamadulele) yavu o Nakawaga, noqu yavutu: Vunikoro; noqu vu ni yavu: Uluda; noqu ika : vanua na duna leka se duna bale; waitui: Draunivau, Saqa leka, Qio vula; noqu manumanu: Gaco se Kalavo ni Viti; Kau: Na Vaudra se Vau dina, se Doa; Kequ magiti: Nuqa se Volaca; Kakana dina: Viwa (uvi) se Lewa se Tukutuku ni Koya. Ni sa wilika sara yani.
Sa dua dina na ka taleitaki ni da wilika ka kila ka sarava rawa nai tuvatuva vuni nei vuku yalomatua me baleta na noda vanua, sai koya oqori na i vola tudei ni nodrau veiwekani na veika bula kei nai taukei ni vanua e Viti.
Ka sega ni rawa ni da na veisautaka se vakalasuya na mana kei na dina ni wase va ga na noda vuravura se na mata ni cagi e va.
E ra vakadinadinataka na duru e va ni sala ni mata ni cagi na Tokalau, na Mua-i-ra, na Vualiku, kei na Ceva.
Meu na vakamacalataka na bibi ni yaca se i balebale ni vosa oqo na Ra e na nona veivakadeitaki o vuku yalomatua, ka sega ni dau yali rawa vei au e na veigauna cava ga e dau cavuti kina o Ra era dau tukuna lesu mai na rogoca o ira mai Uluda se na qase makawa se vanua makawa
Ia, oqo meu na wasea mada ga na vosamatua oqo na R niu se bera ni semati rau vata kei A, me qai dua na vosa se yaca ni vanua o Ra kei na kena i tekitekivu ni kunekunetaki na R, me da na rawa ni na raici vuku yalomatua kina, kei na nona veivakurabuitaki ni tuvaikataka na noda Suitu se i Vola Vanua.
Meu veivakadeitaki tale yani eke me baleta na vanua vakaturaga o Ra se ko Uluda, ni vanua makawa duadua e kilai taumada ena noda vanua,ka bini tu na kena i vakadinadina e na loma ni veidelana e Nakauvadra era dau tukuna na qase.
E dau rogo tu vakawasoma ka tukuni vakavuqa ni ra i taukei ni vanua se qase makawa.
Ia, ni se bera ni yaco mai na nodra veivakatorocaketaki se na vuli ni yago vulavula se ko vuku vulagi.
Ea sa mai viribai oti tu yani ko vuku yalomatua e nai tovo kei na i vakarau kei na nodra Suitu na i taukei dina ni vanua, ka sa vakayacani oti tale tu ga na noda veidelaniyavu se koro se i tikotiko se vanua.
Sa mai vakadeitaka ga na cakacaka nei vuku yalomatua se na Yalo Tabu ni Kalou Bula Dauveibuli na nona veivakakalougatataki e Viti, ka sa duidui biuti ira talega na kena i taukei me vaka sa vinakata ko koya me vaka kina me yacova tu nikua.
Kau na kaya tale ga eke, e na sega ni rawa ni da na veisautaka na nona i tuvatuva se na nona lewa me vaka sa tukuna oti e na Aisea 44:7
Ia ko cei me na kaciva, ka tukuna, ka tusanaka mai na ka ena yaco me vakataki au mai na gauna kau a vakatikori ira kina na tamata e liu?
Ia, na ka sa bera ni yaco maimuri, me ra na tukuna mai.
King James Version e na matata cake And who, as I, shall call, and shall declare it, and set it in order for me, since I appointed the ancient people? And the things that are coming, and shall come, let them shew unto them.
Au na vakamacalataka na gauna e a basika cake mai kina na matanivola oqo na R, na R kei na A kei na kena i rogorogo au taura rawa ni mai Sainiai, e na yabaki 1500 BC, era vakayagataka ga na i yaloyalo se droini me nodra sala ni veitaratara e nai vola.
Ka kilai e na sound representation ka sa mai yaco me sound writing tu nikua.
E na gauna eliu, na Ulu ni turaga (mans head) e sabolotaka (symbol) na R tu nikua, ia , na A e vakaraitaka na Ulu ni bulumakau (ox head) ka sa A tu nikua meu na biuti rau vata me matata kina na vosa oqo na Ra meu na qai vakamacala kina me baleta na Mua-i-Ra ni noda vanua.
Na R e sa tukuna oti tu na ulu ni turaga e kilai tani kina ni ko Uluda se meu vakamatatataka sara na veikovuti ni vosa Ulu- da, me vaka na i balebale ni vosa oqo vakataki koya ni yago na vanua ka Uluna ko Ra ka tiko mai na Mua-i-Ra ni noda vanua.
Ke dina ni koro turaga ni yago na qavokavoka se na Uluda au na sega ni vakataratututaka na vei vakadeitaki nei vuku yalomatua me baleta na Mua-i-Ra ni noda vanua ni tiko voli kina o Uluda se o na Ulumatua.
Ni sa qai vakadeitaki ni nona yavutu ko ya mai Uluda sa tiko voli kina o na Ulumatua ni mataqali e vitu, me vaka ka serelaka koto vei keda na Lawata ni gauna se serekali nei Navunivunimatua na gone mai Nakuruvakarua.
Ia oqo , meu sa na serelaka nai balebale ni vosa oqo na A ni tukuna tiko na Ulu ni bulumakau se na ox head, e vakaibalebaletaki ki na dua na yadru se bulumakau tagane manoa. Ke dina, ni dau vakayagataki vakalevu e na butu rara ni bisinisi ni veivakatorocaketaki ka vakauasivi e na vakayagataki qele, ia nai tukutuku vuni cava e na via tukuna tiko vei keda se me vakaraitaka vei keda keda sa na biuti rau vata na R kei na A me RA. Sa votu mamaca ni rau tiko ruarua mai na mua-i-ra se yasayasa vakara se mai Ra na Uli ni veiliutaki, se na Ulumatua ni yavusa Vanua se matanitu Vanua kei na Ulu ni bisinisi e na noda vanua, Me dua tale nai vakadinadina ni vanua o Ra se na kei na kena i kotokoto ni dusi koya koto na liga ni kabasi ni rau veibasai kei na Tokalau , ka koto e nai matau na Sauca ka toka e na i mawi na Noca keu qarava mai na Tokalau.
Ke meu na dolava tale e dua na mata ni katuba me baleta na mata ni vola oqo na A se na Ox Head se dua na ulu ni yadru tagane qase, e na via tukuna tiko nai kumukumu kalokalo ka vakatokai na Taurusi se Taurus. E tukuna talega na vula ko Epereli me i matai ni vula ni yabaki vei ira na Isireli, ni a solia na Kalou Dauveibuli mai Ijipita na vula ka liu e na nomudou yabaki.
E na laurai talega ena wase 13:4 E na siga oqo dou a lako tani , e na vula ko Epipi, na vula ko Epipi e lutu ki na vula ko Epereli nikua.
Era sinai tu nai vakadinadina meu na vakaraitaka me baleti Ra ni vanua makawa duadua e Viti.
Ni dau cavuti na vosamatua oqo na mua-i-ra ni noda vanua e dau votu ga mai vei au o Uluda ni da sa mai tu oqo e na nodra koro turaga na vulagi, e nodra na matanitu e nodra na bisinisi kei na lewa se yavu ni vakavulewa.
Eda sa sa yali vakadua kina nai taukei ni vanua e na loma ni nodra I tuvatuva, oqo, ka vakauasivi koi iratou na i taukei dina kei Suva se ko Naitasiri, sa dodonu me vakadodonutaki na i vola nei vuku vulagi kei na nona i tuvatuva .
Ia, meu vakadeitaka na vosamatua oqo na mua-i-ra ni noda vanua sa na matata eke na veivakaliuci ni liu tiko ko Ra, se na mua e liu se mua- turaga ka qai tarava yani na mua-i-muri ka ra muria na turaga sa liu se na Uluna.
E vaka koto eke dua na yago ni tamata ke rau biu vata o Uluda kei Ra, na vosamatua oqo ko Uluda, ke dodonu na kena cavuti vei koya ka cavuta e na tukuna tiko na yago kei na Ulu.
Ke tucake tu na yago se tekiduru se dabe se davo, e na sega ni cecere mai na Ulu ka vakatulewataka na yago taucoko oqori.
Ia, na yago ni vanua sai koya na mataqali e vitu se na yavusa vanua se matanitu vanua, e ra yago kece ni vanua ka tiko mai Ra na Uludra se o Uluda. Na yago oqo e tucake tu mai na mua-i-ra ni noda vanua, na koro Turaga o Uluda, nai tikotiko liuliu taumada ni noda vanua ni se bera na veitawasei me tawani na veivanua e Viti eliu sara, ni se bera ni raica o Lutunasobasoba na kubou.
Me i takele ni noda tukutuku kece sara na Dina, Dodonu, kei na Savasava nei vuku yalomatua ka mei vakadinadina kina na nomu Suitu.
Au na veivakadeitaki tale yani eke ni vu ni noda tawase mai Uluda e Nakauvadra ni rau voroka na i Vunau e Tini koi rau na Ciri se drua tabua se drua i valu se Vunivalu se ko i rau na Sau o Cirinakaumoli kei Nakausabaria.