Fiji Times Logo

Fiji Time: 2:58 PM on Thursday 20 June

/ Front page / NaiLalakai

Veisau na matanicagi

MELIKA TINAI
Tuesday, May 01, 2012

E liu era dau vesu ga o ira na dau wavoki ka cowiri tu ena loma ni taoni, ia sa veisau na matanicagi, era sa curu tiko yani o ira na vuli vinaka, era vakoroi, ia e laurai ni sega ni vinaka tu na nodra bula vakayalo.

Oqo e dua na ka eratou sa dau vakadeitaka tiko na Tabana ni Veivakarautaki e na noda valeniveivesu ena nodra tuberi ka ra vukei tiko na noda mera kakua ni basu lawa.

Ena Vakaraubuka sa oti era a veisiko tiko ki na veitikotiko e na yasayasa vaka Nasinu e Suva ko ira na noda dauniveiqaravi mai na vanua ni veivakarautaki e Nasinu.

Oqo na kena sagai me vakadewataki kivei keda na lewenivanua na veiqaravi e vakayacori tiko e na vanua ni veivakarautaki kei na noda i tavi ki vua e dua ena gauna e sa vakasukai mai kina e valeniveivesu.

Ena gauna oqo e rauta ni 1,355 kece na kedra i wiliwili ko ira na wekada ka ra vauci tu vaka lawa ka ra tiko e na 12 na vanua ni veivakarautaki e Viti. Mai vei ira oqori, e rauta ni 1171 ko ira ka ra lotu Va-Karisito.

Ena nona vakamacala ko Viliame Vosamuri, na i vakalesilesi liu ni Rehabilitation Unit e na wasewase e loma, e kaya, ni gauna oqo e sa veisautaki na yavu ni nodra cakacaka ka sega ni vaka na kena ka ra dau vakayacora tu e liu.

E na gauna talega e liu era dau vakatokai tu mera custodial officer, oya na nodra dau kila ga na ki kei loka me baleta na nodra sogolati na kaivesu. Ia oqori e sa mai veisautaki e na yabaki 2006, ka ra sa cakacaka tiko e na gauna oqo e na lawa virikotori na Fiji Corrections Act.

Keimami sa sega walega ni dauniveiqaravi, ia keimami sa tama ka tina ka qasenivuli kivei ira na tiko e na vanua ni veivakarautaki, e kaya ko Vosamuri.

E na gauna e curu yani kina e dua, sa tu na nodratou i tavi na dauniveiqaravi oya me na maroroi vakavinaka, qaravi vaka vinaka ka vakatalega kina na kena sagai me veisautaki na nona bula.

Ni tauri vaka yasana na i wiliwili ni gone i Taukei, e laurai ni levu duadua na i wiliwili ni gone e Tailevu, ka rauta ni 165.

E tarava na yasana ko Lau e 121 ka tarava sara yani na yasana ko Ba e 120 ka qai veitaravi sobu yani na vo ni vei yasana.

E na gauna talega oqo e vakayagataki tiko e dua na i tuvatuva vou ni cakacaka ka vakatokai na Rehabilitation Framework ka ra vakavulici tiko kina mera kila na bula vaka i vakarau.

Na i matai ni kalawa e ratou dau vakayacora oya me ra na dau tuberi tiko vaka yalo mai vua na i Talatala vakarautaki. Sa qai tarava yani na kena laurai na cala cava era vakayacora kei na nodra dau sureti na duidui tabana mera dau mai vosa ka veivakasalataki e na vuku ni cala e vakayacori. Ni oti oya e na qai laurai kevaka e so era via tosoya na nodra vuli, ka rawa talega ni ra cakacaka e na gauna era tiko kina e loma ni vanua ni veivakarautaki.

E levu duadua ka rauta ni 75 na pasede na i wiliwili ni lewenivanua ka tiko na nodra yabaki mai na 18 ki na 30 era tiko ena veivanua ni vakarautaki.

E 25 na pasede mai na yabaki 31 ki na 70.

E dua talega na ka e laurai ni levu na taba qase era curu tiko ena vuku ni cala ni veivaqaseni.

Oqo na kena laurai ni sa lutu sobu tikoga na bula ni veidokai kei na bula ni veirokorokovi ena noda veikoro, e vaka me sa yali tiko yani.

Ia, mai na veicala kece e laurai ni ra cala kina vakalevu na noda, oya na butako ena i vakarau kaukauwa, ka qai tarava yani na kucu.

E sa tu talega na i tuvatuva e na gauna era vakasukai kina ki na nodra matavuvale, ka sa dau tiko na mata i lawalawa me ratou na dau liu ki na nodra dui matavuvale me lai vakameautaki ni bera ni ra qai suka yani.

Mai na veicala kece oqori, e ra sa laki veilewai ka laki totogitaki, e laurai ni oqori e i yaloyalo ni bula ena noda vanua, na veika e sa rokataki koya tiko kina na noda vanua, ena vuku ni valavala kaukauwa, na butako kei na kucu.

Kena i balebale ni sa levu beka na veivala ka sa lailai na loloma eda dau kilai tani kina na veivuvale ena noda vanua.

Na butako, e kena i balebale ni sa takiveiyaga na veika e rawati tiko ena loma ni vuvale me sotavi kina na gagadre nodratou na lewe ni vuvale.

Na kucu, na kena sa sega ga na veirokorokovi kei na noda yavutaki keda ena i vakavuvuli esa tukuna tu na i Vola Tabu, na kena maroroi ga na savasava ni Kalou.