E VAKARAITAKA e dua na dauqito e liu ena timi rakavi ni Viti vei iratou na noda timi lewe ya vitu ni Viti ni sa dodonu mera tosoya cake tale na i tuvaki ni yagodra ka vakadeitaki tale vei ira na cauravou ni rawa ni rawati na qaqa ena rua na sotasota sa vo, ka dau vakadretitaki tiko ni sega ni rawarawa na daramaki ni seqeleti ni Viti.
Oqori na ka e tukuna o Jone Sokovata e dua ka matataki Viti ena vasagavulu vakacaca na yabaki sa oti ka a bau lewena tale ga na matai ni timi ni noda vanua me rawata na koula ena qito ni ceva ni Pasifika ka a caka e Suva ena 1963.
Na turaga tale ga oqo e kilai levu ena keba ni mataivalu ni Viti mai Nabua ena yaca na waboraka ena kena dau sasa na nona veiterenitaki ena timi rakavi ni mataivalu kei na nona dau vosa ga vakadua vei ira na sotia era donumaka nona veiliutaki ena i tutu vaka satini metia.
E ra dau kalou ca na sotia era beca nona i vakaro ni ra dau sotava na i qaqalo lelevu ni ligana na turaga ni Matawailevu, Nalawa ena yasana vakaturaga o Ra.
E a lewena tale ga o koya na i matai ni lakolako ni Mataivalu ni Viti ki Lepanoni ka vakasota kei ira na batikadi vakadomobula e vuravura na PLO ka a bau dua o koya me vakamanoataki ira nai lala oqo ka yaco mera doka ka rerevaka na mataivalu ni Viti.
Au sarava tiko nodra qito mai Ogo Kogo noda gone ka dua na ka na kena rairai vinaka kei na maqosa ni nodra i vukivuki ka vakavuna me rawati mai kina na qaqa, tukuna na Satini Metia oqo.
Ia, ena macawa ga tarava mai Javani e vaka me yali nai vakarau ni qito mai Ogo Kogo ka sega ni rawati kina na qaqa.
Kaya o koya ni so era kaya ni a soso na rara ka vakavuna me da druka ,ia vei au ni dua e sa dara na siqeleti ni Viti me tu vakarau me qito ena veimataqali draki kece ga ka me kua nu ulubale tiko na veisau ni draki.
Ke mani draki suasua se waqa tu mai na buka e loma ni rara se e vei ga na vanua e veiyasai vuravura e dodonu vua e dua sa digitaki kina timi ni Viti me vala ena vuku i Viti ka guilecava nona bula.
Kuria ka kaya e liu ni ra sa dau digitaki na cauravou lewe ni timi ni Viti , era qai dau vosa ni veivakadeitaki e so na Turaga Bale e noda vanua me vakataki ira na Vunivalu mai Bau o Ratu Joji Cakobau, Ratu Penaia Ganilau, Ratu Etuate Tuivanuavou Cakobau kei na so tale ka ra dau kaya me guilecavi na bula ena gauna me sa dau vakarau kina na qito.
Tukuna o Sokovata ni rau sa cakava tiko o Alifereti Dere kei Etuate Waqa na dauveivakatavulici ni timi na nodrau i tavi , ia sa qai vo ga o ira na dauqito mera cakava nodra i tavi.
Au kilai Dere vinaka me vaka au a vakacurumi koya ena Mataivalu ka keirau cakacaka vata e loma ni keba ka dua o koya na dauqito nuitaki e loma ni Mataivalu ni dau solia nona bula ni sa dau daramaka na seqeleti ni Sotia ka kauta tiko na yalo oqori kina timi ni Viti.
Keirau dau veitalanoa kei Dere kau dau vakadreti koya me tukuna tiko vei ira na cauravou lewe ni timi ni Viti na bibi ni dua e sa daramaka na seqeleti vulavula ni noda vanua.
Me bolea na kaca ni mata, na dra ni gusu kei na ucu ia me rawati ga mai na qaqa. E dau rairai ca vei au mera druka mai noda timi mai vanua tani ka ra mamarau tu mai ena gauna era dau taba mai kina ena niusiveva kei na rejio yaloyalo ka vaka ga me ra lesu tu mai ena vakatakakana se ena saravanua, kaya na qase yabaki vitusagavulu ka lima oqo.
Ia, e vakanuinui tu vei ira na cauravou kei na veiliutaki ni timi lewe ya vitu ni na rawati mai na qaqa e na rua na sotasota sa vo ka me cecebuya tu ga kina noda drotini ni Viti.