E SA koto oqo e ra na i kuri ni vosavosa vaka-Viti eda vuli tiko mai kina e na veimacawa. Ni wiliwili sara yani.
Na i vosavosa cava e kena i balebale sega ni tiko dei ena kena vinakati me vakatotolotaki na caka ni dua na ka?
Kena i sau: Butu qilaiso katakata
Vakamacala: Eda kila kece na qilaiso ni katakata, nida butuka eda na veibutuyaka toka na yavada; da sega ni toka vakamalua se toka dei. O koya gona e vakatauvatani kina na i vosavosa qo ena noda saga toka e dua na ka, ka vakavuna kina na noda sega ni dau tiko dei se toka vakamalua, eda sa saga toka ga me rawa na ka eda via cakava; qai cavuti gona kina na i vosavosa qo.
Na i vosavosa cava e dau cavuti vua e dua e dau digidigi vakabibi ni dua e digitaka na kena isa, oti qai lai tini tale kina na dua na tagane se yalewa e ca.
Kena i sau: Digidigi voli qai watimu e dua na vusi
Vakamacala: Na i vosavosa qo e cavuti vakalevu vei ira na cauravou se goneyalewa era dau digitaka voli na watidra. Ni dua e digidigi tiko ena qai cavuti vua na i vosavosa qo, ni o digidigi voli o qai tini sara ga ena dua na ka e ca se na dua na o sega ni tadra.
Na i vosavosa cava e kena i alebale vakayagataka na k? ni se bera na kena gauna, oti qai mai leqa voli yani.
Kena i sau: A ca ni taumada
Vakamacala: Na taumada na ka e caka e liu, tukuni e ke ni va gauna na ka kece ga. E tukuni ena i vosavosa qo kevaka e dua na ka eda dau maroroya tiko me qai tiko na gauna me vakayagataki kina, ni qai bera na gauna me vakayagataki kina eda sa mai vakayagataka koso tu. Ni qai yaco mai na kena gauna dina sa oti se sa ca tu, qai cavuti gona kina na i vosavosa qo.
Na i vosavosa cava e kena i balebale ni na qai yaco dina ga mai, se rawa na ka e waraki tiko, e toso vakamalua ia ena yaco ga.
Kena i sau: Ena yati mai na colo
Vakamacala: Na yati, ni dua na ka e toso vakamalua e ketena me vaka na sici kei na bosucu ni waitui. Na manumanu qo nira yati era toso sara ga vakamalua, kevaka eda waraka tiko ena qai yaco ga mai.
Colo oya na loma ni vanua, kena i balebale ke dua na ka e tiko mai kina ka da waraka tiko ena qai yaco ga mai.
O koya gona ke da waraka tiko e dua na ka ka toso tiko mai vakamalua ena qai yaco ga mai, qai cavuti gona kina na i vosavosa qo.
Na i vosavosa cava e kena i balebale viavia kila ka dau via yalataka rawa e liu na veika ena yaco ni se bera na gauna ena yaco kina.
Kena i sau: Wilika na toa ni se bera ni saulaki
Vakamacala: Eda kila ni dau vakayaloka na toa eda dau via kila se sa vica tiko na kena yaloka, mai ke ya sa da dau wilika rawa sara toka mai kina na levu ni toa ena rawa.
Na saulaki oya me diri, sa saulaka na nona yaloka na toa. Ia, ni bera na kena saulaki eda sega ni kila na veika ena yaco, rawa ni yaco eso na leqa me vakaleqa na yaloka ka lai vakaleqa tale ga na i wiliwili ni toa eda sa taura rawa mai ena wiliwili ni yaloka.
O koya gona ni bera ni saulaka na nona yaloka na toa me da kua mada ni wilika na yaloka, nida sega ni kila na veika ena yaco.
Na i vosavosa cava e kena i balebale lako ka sega ni tatau ni caka tiko e dua na soqo se gunu yaqona ena dua na vale.
Kena i sau: Curu vakaiToga
Vakamacala: Qo e dau kilai tani tu ni sa dau nodra i vakarau tu na wekada mai Toga, era dau tu ga va qo ra via lako era sa lako sara ka ra sega mada ga ni bau tatau. Ia, vei keda na i Taukei e via sakasaka vei keda na i vakarau vaka qo.
O koya gona ni dua e tu tu ga va qo sa curu i tuba sa lako sara ka sega ni bau tatau ena qai cavuti gona vua na i vosavosa qo: Curu vakaiToga.
Na i vosavosa cava e dau tukuni ena dua na ka e oti vakasauri ka oti sara vakadua, io sega tale ni dua na ka e vo me rawa ni vakuri se semai kina.
Kena i sau: Vaka e boko na buka bitu
Vakamacala: Na bitu na kau kilai levu, kau ni lomanivanua se bati ni wai, vakatagona, vauvau me bilibili, tali me lalaga ni vale kei na so tale; rawa ni buka ni sa madu.
Na buka bitu e sega na kena qilaiso, ni sa boko ga e boko sara ga vakadua. Qo gona e vakatautauvata taki kei na dua na ka e oti vakasauri, oti sara vakadua sega tale ni dua na ka e vo me rawa ni vakuri se semai kina.
Na i vosavosa cava e dau cavuti ni o via vakanuinui vua e dua, oti qai cala na nomu vakanuinui ni leqa tale ga o koya o vakanuinui kina.
Kena i sau: Vakararavi kina vuni kau vuca
Vakamacala: Ni dua na vunikau e vuca oya ni sa madu, sa na ca tale ga ni sa malumalumu. Ke mani dua gona ena saga me ravita se namaka me vakayagataka ena inaki cava ga, ena sega ni yaco na ka e vinakata ni na oti ga a bale na vunikau ni sa malumalumu tu.
Ni dua gona e dau vakanuinui vua e dua qai cala nona vakanuinui ni leqa tale ga o koya e vakanuinui kina ena qai tukuni vua na i vosavosa qo.
Na i vosavosa cava e dau cavuti ni sa rui kosakosa, levu na vosavosa e cake kei na mamawe.
Kena isau: Vaka na tara vale
Vakamacala: Ni caka na tara vale eda na kila vinaka ni dau kosakosa nira vosa kece ga na cakacaka tiko. Qo ra gone na tara vale vakaViti era dau solevaka na Tukada.
Ni dua gona na vanua e kosakosa qai levu na mamawe, ena qai cavuti kina na i vosavosa qo.
Na i vosavosa cava e dau cavuti vua e dua e dau tukuni vua e dua na ka qai sega ni vakayacora ena vuku ga ni nona sega ni via rogoca. Ni tukuni vua e dua na ka e curu ga ina dua na qara ni daligana ka curu tale ina kena ka dua.
Kena i sau: Vaka e tiri na wai ena dela ni draunidalo
Vakamacala: Eda na kila vinaka kevaka eda vakaturuma na wai ena draunidalo, ena sega vakadua ni suasua ena turu ga yani lai drodro tani sara.
Ni dua gona e dau tukuni vua e dua na ka qai sega ni vakayacora ena vuku ga ni nona sega ni via rogoca e dau qai tukuni vua na i vosavosa qo.
Na i vosavosa cava kena ibalebale yalataka me sega ni vakayacori tale.
Kena isau: Sa viritaki na kena vatu
Vakamacala: Qo e dua na i vakarau se i valavala vakaViti. O taura e dua na vatu o qai yalayala oti o viritaka sara na kea vatu, ni o sa na sega ni vakayacora tale vakadua.
Na i vosavosa cava kena ibalebale kila nona turaga nona iyatu nona i tutu vakabibi na nona vanua se cakacaka, kila na ka e dodonu me vosa kina.
Kena isau: Kilakila na kena qele
Vakamacala: Na qele o kaya tiko ni nomu se kemu qele, e tu na ka e lakovata; na qaravi ni vanua e tiko na kena i tavi vua na turaga ena vuku ni nona i yatu vakavanua.
Na i vosavosa cava kena ibalebale dua na vanua e balavu ia e lekaleka wale tu ga.
Kena i sau: Matanikauke
Vakamacala: Na kauke na mataqali lairo vulavula ni veinuku, matalelevu, dau laukana. Na rai ni kauke ni dua na vanua e rairai yawa ena voleka wale tu ga, e qai cavuti kina na ivosavosa qo.
Na kau cava e vakatauvatani kei na Turaga se cavuti vua e dua e sucu turaga.
Kena i sau: Lolokula
Vakamacala: Na lolokula na mataqali vasili drau momoto lalai, veivolavolai drokadroka damudamu, e rairai vinaka vei ira na vasili tale eso; vakatauvatani kina kei ira na turaga. Na kula e dau vakayagataki vakalevu ena roka damudamu. E kilai tani ga na lolokula ena kena rairai vinaka ka dokai qai kena i vakadei na wakana me vakataki ira na turaga.
E na qai tomani tale yani.