Fiji Times Logo

Fiji Time: 4:56 PM on Tuesday 16 September

/ Front page / NaiLalakai

Liu mai Viti na Rogovoka

VILIAME RAVAI
Tuesday, April 10, 2012

SA tolu na waqa era lako mai kina neimami qase i Viti: (1) Na Lolopeau (Lolovira na biau) waqa oqo, koya sa yacana e Viti na Rogovoka, ka yacana mai vei ira na yavusa Malea, au cavuta oti e cake. (2) Na Kaunitoni (Ni a umataki oti, ka toni tu e wai ka dede; qai sovudreketaki.

O koya sa yacana kina na Kaunitoni. (3) Na Kaunitera. A waqa oqo, sa vakayaca ena dua na qase Kubunavanua, koya sa yacana e Viti o Tura. (Tura i tolu). Sai ratou na waqa oqo, sa kilai levu e Viti eliu na yacadratou, ni ra vodo mai kina na noda qase.

Ia sa duidu na gauna eratou yaco mai kina i Viti. Sa duidui talega na vanua eratou mai kele taumada kina. Ia era sa kawa vata ga vei Ratu maibula.

Ai Matai ni Lakolako: Sa macala sara ni sa liu mai i Viti na Rogovoka, koya nodra waqa levu duadua na yavusa Malea, sa yacana vei ira na Lolopeau. A waqa oqo era sa vodo mai kina na vuda, e ratou a tiko mai Turakesitani, Esia, era lako vata mai e liu kei ira na qase ni Malea, me qara vanua kei ratou tale eso noda qase ka tiko mai Aferika.

Era vodo mai Turakisitani: O Rawaka, koya sa yacana ni sucu mai Ijipita o Tuwaka sa mani yacana e Viti o Rawaka ni Vugayali.

O Ranadi ni Sina, koya sa yacana e liu o Tikinivula kei rau na luvena o koya Nasau, kei Tui wai. O Kubunavanua kei Sina na marama ni Toga na watina; kei ratou na luvedrau, o Ravula, Kolimatua kei Delainauluvatu.

o ratou sa vodo mai Aferika: O Tura na tamadrau o Lutunasobasoba, kei Kubunavanua, kei rau o Tuinayavu, kei Daunisai, na watidratou na luvedratou. Sai ira kece oqo ka vodo mai eliu ena Lolopeau, nodra waqa levu na Malea.

Ena nodra lako mai oqo na qase me qara vanua, era sa muria cake na vanua sa cadra kina na siga; koya sa nodra kina na yavusa Malea na vei yatu yanuyanu i na Tokalau; Ia ni ra sa tala kece na vei mata yavusa Malea ena vanua era vinakata; o koya eratou sa mai sobu kina ena dua na yanuyanu lailai mai Toga o ratou eso na kawa i tui (Ratumaibulu) o ratou o Kubunavanua, kei Sina na watina kei na luvedrau: O Ravula Kolimatua kei Delainauluvatu.

Eratou sa vakatoka me yacani yanuyanu o ya, o Vunilagi (ni cadra taumada kina na siga) koya era cavuta mai Toga, mei Vunicagi, e Viti o Vunilagi.

Ia sa dua vei ira na turaga ni yavusa Malea na yacana o Tui Toga, sa watina e dua na marama ni Taiti na yacana o Sinhe, o rau oqo, rau sa sobu i na dua na yanuyanu, rau sa vakatoka me yacana o Toga, oya ga na yacana na turaga o ya.

Era sa cavuta tiko mei Toga, ka yacova na siga oqo.

Ia o ratou na cavakilagi sa vo tiko e waqa, sa kauti ratou sara mai na Rogovoka ka soko muria sobu mai na idromudromu ni siga, me qara e dua nodra vanua.

Ni ra soko tiko ena bogi kei na siga, sa votu mai eso na veiyanuyanu mei na tokalau vualiku, era sa raici Taveuni kei Vanua levu, era kaya, sa noda na vanua levu ka tu, me da soko muria sobu, ia na vanua sa mudu kina, me sa tara kina noda koro.

Ni ra soko mai sa mudu na vanua mai ucui Naicobocobo (Naicabocabo) sa kele kina na Rogovoka, era sa sobu i vanua, era raica sa vanua levu sara.

Era sa vakatoka me yaca ni vanua, o Vanua levu oya sa yacana tiko ka yacova na siga oqo.

Ia sai ira oqo ka yaco taumada mai i Viti me vakatawa na vanua: O Tura na tamadra na Qali Kamami, o rau na makubuna; o Tuinayavu, kei Daunisai; na watidratou, na luvedratou. O Rawaka na tamadra na Qali Cavakilagi, kei Tuiwai na luvena, kei Koya Nasau na luvei Tikinivula na Ranadi ni sina na watidratou sai ratou oqo ka tara ma koro o Naicobocobo nodra yavutu.

Ai Ka rua ni lakolako: Kaunitoni: Sa macala sara ni sai ka rua ni waqa ka lako mai i Viti me vakatawa na vanua, na Kaunitoni a waqa oqo era vodo mai kina na Qali kamami era tiko mai Taqa ni ika, kei ira ka tiko mai Vuda Aferika.

O ira sa macala ni ra vodo mai kina: O Lutunasobasoba na Ratu, kei rau na watina o Ranadinisei, kei Nai, kei ira na luvedrau o Buisavulu, Rokomautu, Rokoratu, kei ratou na luvei Ranadinisei ia o Degei II, o Waicala, o Nakumilevu, o Ramasilevu, o Kiranamoli, o Coci, o Rokola, kei ratou na luvei Nai.

Kei na watidratou na luvei Lutunasobasoba kei na luvedra, o Kaisaqere, o Kailolo, o Muneanaqo, kei ira tale eso na kawa ni tamata lalai.

Na vu ni nodra mai qara vanua: Era sa biuta na vanua koya noda qase, ni sa vanua ni leqa ena veika kece ni noda bula, ka ni sa tiko vakadredre i Colo nodra koro.

E na nodra lako mai oqo na Qali kamami me qara vanua. Sa lomadra mera sa muri ira na wekadra era lako cake oti mai e liu ia ni sa melo na soko ena mataka, sa lomai Ratu mera sa vodo vakaitikotiko.

O Nakumilevu kei ira nona kawa, i mua e liu; me nona i tavi na rai vanua.

O Ramasilevu o Rokola kei ira nodrau kawa, i mua e muri, mera veisokotaki sa va na itikotiko e loma ni waqa, ka baleti ira na turaga kei na bete.

Ni sa vakarewa na Kaunitoni me lako sa kaya o Ratu, mera soko cake i matanisiga, me muria na Lolopeau; ia ni ra donuya na ucui Aferika i na Ceva, sa babani na tokalau cevaceva, sa dredre na soko.

Sa kaya o Ratu, sa tarovi na lako cake, me cavu na waqa, ka uli yani me mua na Ra. Sa cavu sara na Kaunitoni, ka uli yani.

Ni ra tiko ena bogi kei na siga, sa levu na vanua era sa sivia.

Ni ra rai yani i liu, sa votu eso na vanua, sa lomadra mera kele kina. Ni ra yaco i vanua, ka sega na tamata era kunea kina. Sa qai lomadratou na turaga mera sobu i vanua.

Oti sa lewa o Ratu, me sa tara eso na vanua me koro; sa mani tara o Verata, o Rewa, o Bureta, kei Viwa.

Eda sa qai kila rawa na dina ni sala era muria mai na noda qase, ena yaca ni nodra yavutu ni koro, sa kune voli ena veivanua era mai tiko kina, ka yaco sara mai i Viti, Raica oqo: Na yavutu eratou tiko mai Papua kau tukuna toka e cake, ia sa yali ga o Vuda, o ira na lewena sa volai me nodra o Viwa.

Ia rau sa yali ga vakadua o Batiki kei Kabara. Kei na yavu o Turakesitani mai Esia, ka sa macala kina ni ra sa vodo ena Lolopeau nodra waqa na Malea, na lewe ni yavutu oya. Raica nodra sala: Era sa muria cake na tokalau. Sa mani kune sara e Viti, na yavutu ka vakayaca vei Tura se o Tura mai Bua, mai Moturiki kei Batiki kei Kabara. Eratou sa yali mai Papua.

Ni sa dede nodratou tiko mai Papua, era sa qai kila ni sa vanua ni mate. Era sa lewa tale na turaga me sa biu nodra veikoro, mera qara e dua na vanua vinaka. Sa qai lewa na Ratu me dua nodra kana vata, era sa lai qoli na gone. E na macawa mai oqo e da na qai wilika kina na i katolu ni lakolako mai kei na yaca ni waqa.


Fiji Times Front Page Thumbnail

Kaila Front Page ThumbnailFiji Times & Kaila Frontpage PDF Downloads

Use the free Acrobat Reader to view.

Today's Most Read Stories

  1. No $20m ransom
  2. Emotional visit for contestants
  3. The unsolved murders of Wailada
  4. Double time pay
  5. Church unmoved
  6. Found after 2 days at sea
  7. Pre-poll turnout
  8. Cougar II joins fleet
  9. Day to give thanks
  10. Dry spell water worry

Top Stories this Week

  1. Worst still to come Wednesday (10 Sep)
  2. Police hunt for clues Wednesday (10 Sep)
  3. Searching for answers Monday (15 Sep)
  4. Girl, 12, murdered Monday (15 Sep)
  5. Be warned Thursday (11 Sep)
  6. PM confirms release of 45 peacekeepers Friday (12 Sep)
  7. Couple seeks end to problem Friday (12 Sep)
  8. Shocked and disgusted Monday (15 Sep)
  9. Safe and alive Friday (12 Sep)
  10. No talk yet Wednesday (10 Sep)