Qito ni Commonwealth

Update: 12:17PM NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na kena tekivutaki na qito ni Commonwealth e na i matai ni gauna.

Ni tei wilika sara na i tukutuku ka tabaki toka qori e ra.

Na sotasota ni qito oqo era vakaitavi kece kina na veimatanitu era qali vaka ki Peritania, ka dau vakayacori tiko e na veiya 4 na yabaki.

Na i matai ni qito e a vakayacori e na yabaki 1930 mai Canada, ka mai lutu ga na kena vakayacori na qito e na yabaki 1942 kei na 1946 ni donumaka tiko na i valu levu ena noda vuravura.

E liu e dau yaca kni sotasota tu oqo na British Empire Games me vakatekivu mai na yabaki 1930 ki na yabaki 1950, ka mai veisau na yacana e na British Empire and Commonwealth Games mai na yabaki 1954 ki na yabaki 1966, ka veisau tale na yacana ki na British Commonwealth Games mai na 1970 ki na 1974.

Na qito oqo e ilovi tiko mai na Commonwealth Games Federation (CGF), ka lewa tale tikoga na mataqali qito vakacava e veisisivitaki kei na matanitu cava e vakayacori kina.

Na i tosotoso ni qito oqo e okati tiko kina na Internationl Sports Federation (ISF), Commonwealth Games Association (CGAs) kei na komiti ni qito yadudua e na loma ni 4 na yabaki.

E vuqa sara na i vakatakilakila e dau dronitaki e na kuila e na veiyabaki e vakayacori kina na qito me tauveidonui kei na matanitu e vakayacori kina.

Rauta ni ra lewe 5 na udolu na lewe ni vanua era dau vakaitavi e na qito oqo e na 15 na veimataqali qito.

O ratou na taura na i tutu ni i matai, karua kei na katolu e ratou na ciqoma na koula, siliva kei na varasa. Ratou na matanitu ko United Kingdom, Sikoteladi, Welesi kei Ailadi e ratou dui vakauta tale tikoga yani na nodra timi.

Me yacova mai na gauna oqo e ciwa na matanitu e sa vakayacori oti kina na qito ni Commonwealth Games.

Na matanitu ga ko Ositerelia e sa vakayacori kina e 4 na Commonwealth Games, a ya mai na yabaki 1938, 1954, 1962, kei na 2006, ia e na vakayacori tale kina na qito oqo e na yabaki oqo ka me qai 5 kece kina na qito ni Commonwealth Games..

Na matanitu talega o Canada e sa vakayacori kina vaka tolu na qito oqo, o ya mai na yabaki 1930, 1978, kei na 1994. 

E rua na tauni lelevu ka sa vakayacori kina vaka rua na qito, sa i koya na Siti Levu ko Okaladi mai na yabaki (1950 kei na 1990), ka vakakina ko Edinburgh mai na yabaki (1970 kei na yabaki 1986). E lewe ono ga na matanitu e ratou sega vakadua ni bau calata na Commonwealth Games, e na yasai vuravura cava ga e vakayacori kina.

Qo e okati kina na matanitu ko Australia, Canada, England, New Zealand, Scotland, kei Welesi.

Ia na matanitu ga ko Ositerelia e sa bau dua na matanitu e vakacakacakai koya sara vakalevu ni a qaqa e na 12 na sotasota ni Commonwealth Games, qaqa vaka 7 na matanitu o Igiladi ka taura vakadua na matanitu o Canada.