Qaqa na vale o Nakelo

Era marautaka na marama na kena sa mai dolavi rawa na i tikotiko o “ Nakelo’ ena loma ni koro vakaturaga o Viseisei, Vuda ena Vakaraubuka ni macawa rua sa oti. Veitaba: BALJEET SINGH

E RA maqusa na lewenivanua ena koro vakaturaga e Viseisei, Vuda e na Vakaraubuka nai ka 6 ni siga vula oqo e na kena vakarautaki na dolavi ni vale ko Nakelo ka nodratou na tokatoka Nakelo, e ratou wili me nona Sauturaga na turaga na Tui Vuda.

E osodrigi na koro vakaturaga mai vei ira na mataveiwekani e na nodra laki vakadinadinataka na dola ni vale oqo e kilai tani ko ‘Nakelo House’ se na ‘Were Ni Vibuli’. Na vale oqo e sa sivia na 100 na yabaki na nona bula voli mai ka matalau ni da vakarogoca na kena i talanoa me vaka ni a sa vagunuvi oti kina e walu na turaga era a buli mera Tui Vuda ena veiyabaki sa sivi.

Ni qai oti na vakasigalevu e na Vakaraubuka sa oti, e ra osodrigi e Viseisei na lewe ni koro ka vaka kina na mataveiwekani mai na vanua o Nakelo, Naselai kei Natogadravu e Tailevu e na kena mai vakadinadinataki na dolavi ni vale vakaturaga oqo ka kilai tani e na koro vakaturaga oqo.

Na vale oqo e Nakelo e nodratou na Tokatoka Nakelo ena mataqali ko Eluvuka e na Yavusa ko Sabutoyatoya ka nodratou i tutu vakavanua na Sauturaga ka nodratou i tavi vakavanua na vagunuva ka bulia na turaga na Tui Vuda.

E vakaraitaka ko Ratu Josaia Tavaiqia ka a vulagi dokai e na soqo cecere oqo e so na i tukutuku makawa me baleti Nakelo, na i tukutuku e vakabauta ni dodonu me na matata tiko vei ira na lewenivanua e Viseisei ka dodonu me na dau wasei sobu vei ira na i tabagone kei Viseisei e na gauna mai muri. E a wasea talega valailai ko Ratu Tavaiqia mai na mataqali turaga e Viseisei e so nai tukutuku makawa me baleta na i tikotiko ko Nakelo.

E vakaraitaka ni gauna e tokitaki mai ki Viseisei na koro makawa, a sa liutaka tiko nai Tokatoka ko Nakelo ko Ratu Jone Tavai naba dua..

A sa mani soqoni iratou na qase ni Tokatoka o Nakelo ko Ratu Tavai me ratou la’ki sikova na nodratou vasu driadria (gone qai sucu) ka davo tiko mai Navatulevu e Nadi.

E ratou sa mani gole yani na qase ni Nakelo ki Navatulevu ka vakayacori sara na siko. E vakayacori na oga e na vale ga ka davo tiko kina na driadria – na yaca ni vale ko ya ko Waitaci.

Na gauna e caka tiko kina na oga, e ratou sa qoroya sara vakalevu na qase ni Nakelo na rairai vinaka ni vale ko Waitaci.

Ni oti ga na oga ni veisiko, e ratou sa kerei iratou sara na nodratou vasu e Navatulevu me cavu na vale ‘o Waitaci ni oti na bogi va ni nodratou vasu driadria ka kau yani ki Viseisei nai yaya ni vale.

A sa mani vakadonui na nodratou kerekere ka ratou sa mani digitaki vakavanua na yavusa Sila me ratou cavuta na vale ka ratou vakaciriciritaka yani nai yaya ni vale mai Denarau ki Nalomoci ka yaco sara yani ki Viseisei. A ratou sa mani vakaduria sara na vale nai tokatoka ko Nakelo ni oti ga e dua na gauna lekaleka. Sa mani vakayacani na vale oqo me sa yacana ko Nakelo me nona i tikotiko ko Ratu Jone Tavai naba dua ka vale talega ni veibuli.

E vakaraitaka ko Ratu Tavaiqia ni i matai ni Tui Vuda me buli e na vale ko Nakelo ko Rt. Timoci Uluivuda #1 ka nodra tai na turaga Presitedi vakacegu ko Rt. Josefa Iloilovatu Uluivuda.

Ni mai bale ko Ratu Timoci, a gunuva na bilo ni vanua ko Ratu Josaia Tavaiqia #1.

Ni ra mai bale ko Rt. Josaia, sa mai taura sara yani nai tutu ko Ratu Jeremaia Natokovakatatiki #2.

Ni oti na nodra gauna ko Ratu Jeremai, a mai veisosomitaki sara yani nai matai ni marama me taura nai tutu vaka Tui Vuda ko Adi Mere Naulu Tavaiqia.

Ni ra mai bale ko Adi Mere, a ra mai taura nai tutu ko Ratu. Jeremaia Natokovakatatiki #3.

E ra taravi Rt. Jeremaia ko Ratu Josaia Nasorowale Tavaiqia.

Ni ra mai bale ko Ratu Josaia, a taravi ira yani ko Rt. Josefa Iloilovatu Uluivuda, na turaga na Presitedi vakacegu.

Ni ra mai bale ko RatuJosefa, e ra mai gunuva na bilo ni vanua ko Ratu Eparama Kitione Tavaiqia – nai otioti ni tama kai otioti talega ni Tui Vuda me buli e na vale ni veibuli ko Nakelo.

“Ni oti na veibuli ko ya, sa mai tekivu me rusa vakamalua yani na vale ko Nakelo – na vale ka se vakaciriciritaki mai na kena i yaya mai Navatulevu e na vicasagavulu na yabaki sa oti,” e vakamacalataka ko Ratu Tavaiqia.

“E ratou sa mani lomavata na i tokatoka ko Nakelo me ratou sa vakaduria tale e dua na vale tudei ni veibuli e na yavu makawa ga ka me baleti ira na veitabagauna mai muri.”

Na loma ni vale vou e Nakelo e totoka vakaoti ka davo koto kina e dua na rumu e na dau vakayagataka na Tui Vuda e na gauna era na buli kina. E ra vakaraitaka na qase ni Tokatoka ko Nakelo ni rumu oqo e ra na dau vakamareqeta ka maroroya toka kina na nodra turaga me va na siga ka va na bogi me yacova ni oti na veibuli ni bera ni qai vakaoti vakadua na cakacaka ni veibuli vua na Tui Vuda.

E maqosa ka totoka na vale oqo ni sa tara oti ka kena i sau vakailavo e $260, 000.