Liu o Viti ena matenisuka

E LAURAI ni levu duadua era mate tiko ena matenisuka ena noda vuravura, oya na kena sa toqai sara tiko na noda vanua o Viti. Kena i balebale ni sa liu sara tu ga o Viti ena i wiliwili ni lewenivanua era mate ena matenisuka, ka dodonu me da na kauwai kina.

E vakaraitaka na World Life Expectancy ena vuku ni matenisuka, era mate tiko e rauta ni 100,000 ena tauvi matenisuka.

Ena iwiliwili oqo e tiko na kedra iwiliwili na tagane ena 213.7 ena loma ni 100,000 e vakayali na nodra bula ena matenisuka. Esa kena ibalebale ni rauta ni 1300 na lewenivanua e tauvi ira na matenisuka ena noda vanua ena veiyabaki.

E vakaraitaka na Minisitiri ni Bula ni dua ena veiya tolu na lewenivanua e Viti e tauvi matenisuka, ena 30 na pasede na lewenivanua. Nai wiliwili ni lewenivanua era qase cake toka e rauta ni 15 na pasede era tauvimate ni suka ena yabaki sa oti.

Ni laurai nai wiliwili ni lewenivanua e vuravura era mate tiko ena matenisuka e rauta ni 5.1 na milioni ena 2013.

Ena vuku ni vakadidike qo e laurai rawa ni dua na lewenivanua e mate tiko ena loma ni 6 na sekodi ena matenisuka. E vakaraitaka o Viliame Qio na manidia ni tabana ka valuta tiko na matenisuka e Viti ni dodonu vei keda na lewenivanua me da kania na kakana bulabula ka digidigi talega vakayalomatua.

E kaya ni levu vei ira na tauvimate ni suka era sega ni vakaraitaka tiko vakadodonu ni tauvi ira tiko na mate oqo. Na matanitu o Viti e vakayagataka tiko e $400 na milioni ena kena valuti tiko na veimate sureti eso ena veiyabaki. E oka talega ena iwiliwili ni lavo oqo na kena kau laivi tiko na tiki ni yago ka kunei ni sa tauvi matenisuka ena lewe tolu na lewenivanua ena dua na siga.