Eda sa mua tiko kivei?

ESA koto oqo nai kuri ni tukutuku nei Turaga ni ovisa vakacegu Wiliame Vereivalu Rabunebune na turaga ni Vunaqumu/Nakurukuruvakatini mai Korovou e Wainimala e na yasana o Naitasiri, ni wiliwili sara yani.

Ena macawa sa oti e vakaraitaka kina o Rabunebune na kena tauri na qele, e sega ni dua na kena dredre me ra vecei ka vakasesei ga na i taukei ni qele sa rauta sara ga oya.

Na kena tauri vakamamada se vakaweleweletaki se nai le vuni vaka-politiki me caka ga vakatotolo me rawa sa mai kune mamaca tu oqo na vuana.

Na vosa ni veibeci ka tau tu vakasabalia sa oti vinaka oqo e tolusagavulu ka dua na yabaki ka sa mai vakavotukana tu oqo, ka dodonu me na yadrava matua tiko na kawa i taukei ni na rawa ni voca tale na mataqali kisi vakaoqo ena yaco veitarataravi e na veitaba yabaki mai muri.

E coka tiko na yaloqu ni yau duadua ni kawa tamata oqo nai taukei na noda uma qele.

Oqo na qavu ni yau eda sa bau vakanuinui toka kina, ni ra na bula kina na noda kawa mai muri. Ena so na vanua e Viti kei na vuravura raraba era sa valataka tiko na qele kei na kedra i yalayala ni vanua.

E levu nai valu sa yaco oti, eso esa yaco tiko oqo ka levu era sa bera ni yaco mai, e vu vakalevu e na kena tauri se kisiri nai yalayala ni vanua, se tauri vakailoa, vakaukauwa, se butakoci sara ga. Na veivosa vaka na qele sega ni vakayagataki, qele lala yawa mai ena koro, lila ka yavutaki e na tiko wele, kana buta, gogo, raisara ka ologi no e loma donu na vucesa vakaiyanaqa ka ulubaletaki tiko na lailai ni sede, lailai ni cakacaka, sega na cakacaka. Nai lavo levu era dadavo tu oqori e na dela ni nomu qele, vosota walega ena loma ni tolu na vula e na kakana draudrau, ciwa na vula e na kakana dina kei na ginger va kina na yabaki ka ono na yabaki e na yaqona se va kina lima na yabaki e na dua na luve ni bulumakau ka me ra vesu wavoki tu ga.

Ena veico ka ra cola i wau tu qori ka dredre tiko ni ra vakabalei se vakadavori ka qai teivaki yani. Me tu donu mada na rai kei na vakatulewa, au tukuna ka baci tukuna tale ni uma qele oqori e sega ni nomudou taudua na kawa ka solia, se sainitaka me lisitaki vakadede. E nodra talega na sa yali yani ka ra valataka, vosa bubuluitaka.

Ena i tekivu ni senitiuri sa oti kei ira na kawa tamata ka ra sa bera mai, nai valavala ca levu kei na laba bulabula, veivakuwai, veivakalolomataki kei na veivakarusai vakaiyanaqa vei ira na nomu kawa bula sa bera mai. Na qele cava me ra na kukube kina e na loma ni 50 kina 99 na yabaki mai oqo, na i lavo ka tauri tiko oqori ena i sau, lisi ni qele era na bula kina na vei matavuvale ni nomudou i tokatoka se mataqali. Au tukuna vakadodonu eke, ni sega, sega ni rawa vakadua ena laki dromu beka na siga ena Yatu Lau ena qai rawa.

O keda eda veiliutaki ena noda vei tokatoka, mataqali se yavusa me na tu vinaka, rarama se tu vakadodonu na noda vakatulewa ke dua na lewe ni noda mataqali e via lisitaka na noda qele ena ruku ni T.L.T.B me vakarawarawataki se soli e na yalo savasava, ke levu tu na qele, me kau tani na yalo dredre ni veiqati, lomaca se veisisivotaki.

Me ra vukei ka me tiko ga ena ligamudou na qele, kua ni coriti en ai le duka mai tuba se i lavo rawarawa ni lisi ka cici balavu. E levu era tukuna ni sega vei ira nai lavo, me ra vakayagataka ena kena samaki na vanua, me ra vakayagataka ena teitei kei na susu manumanu.

E levu na sala e rawa ni muri me vakavotukanakina na gagadre oqo:

1) Na kerei ni veiwekani mera tekivutaka rawa vei keda na sasamaki, vakarautaki ga na kedra kakana kei na yaqona, oti oya me sa gumatuataki sara na kena tosoi vakamatavuvale.

2) Me ra saumi eso, me ra tekivutaka rawa na kena samaki ka teivaki nai tei ka gadrevi mei voli, vakayagataka na sede lalai ka tu oqori. Nanuma tiko na i vosavosa oya, nai lavo e vakasucuma ka tosoya na nona bula ga vakataki koya nai lavo.

3) Ke tiko eso na manumanu vaka na vuaka kei na bulumakau, me ra soli e na dua na ogaoga vakavuvale, mataqali se vanua me ra na cakacakataka ena nomu i teitei me kena i sau. Oqo e dau caka vakalevu vei keimami ena loma ni vanua e teitei levu dina me vaka na yaqona, dalo, jaina, raisi kei na veitavioka kei na ginger.

4) Me na lisitaki sara ga na qele ni teitei oya mai na 10 ki na 50 na eka mai na nomudou mataqali, tauri na kena i vola ni lisi ka kau kina dua na baqe se baqe ni veivakatorocaketaki mei vakadei ni nomu dinau.

E dua na i vakarau ni lisitaki qele ka tu oqo e na T.LT.B. me da sa qaqarauni vinaka sara ga kina na via lisitaki qele.  

Ena vinaka sara ga vei ira na i taukei ni qele, ia, o keda eda lisi me sa vakavakadre vinaka sara ga na noda tarausese.

Au na tasereka yani e muri kei na kena i vakadinadina ka tu sara ga vakaivola oqo, baleta ni caka sara ga vei keitou ena gauna sara ga oqo.

Ena matai ni qele lisi, ka sa lisitaki sara mai ena 1955, ka qele levu duadua mai vei ratou na qele e va ka lisitaka na noqu matavuvale.

Ena qai tomani tale yani.

Latest posts

More Stories