Coriti na salusalu ni yasana ko Ba

NODA Railesu e na macawa oqo eda na raica kina na solesolevaki e na yasana o Ba.

Ni tei wilika sara yani na i tukutuku ka a tabaka e na Na i Lalakai ko Iliesa Naivale e na yabaki 1981:

Ena bogi ni Vakarauwai sa oti, a mai vakacavari kina na cori ni dua na salusalu vakaitamera ka taura vakavinaka e va na siga na kena cori tiko, ka kena i sau vakailavo e $60,091.

Na veimataqali senikau dui roka ka ra vakalewe ni salusalu oqo, era lewe ni Yasana vakaturaga ko Ba, na lewe ni yasana levu duadua e Viti.

Era soko wasa mai na vei yanuyanu, ra siro mai na veidelana, ka ra lako yani vakayawa na tu vakacakacaka, ka ra dui kauta yani na bulabula kei an vakasakiti ni kedra i rairai me sa qai la?ki muloni vata e na kena cori na i tui salusalu, me vaka ka ra dau soqova e na veiyabaki.

Na i saluiwaki talei ka qai kuria na i boi sareguregu ni i salusalu oqo sa i koya na nodra qai mai veicurumaki vakamaqosa e na kedra maliwa lewe ni yasana ko Ba, ko ira na turaga kei na Bulou ni yasana vakaturaga ko Kadavu, ka ra a sureti me ra dolava na soqo ni Adi Salusalu 1981.

Era sega ni mai dolava walega na soqo, era sa mai tiki tale tu ga ni soqo me yacova na kena sogo.

A dolavi na Adi Salusalu e na yabaki oqo e na Vukelulu na i matai ni vula oqo ko Jiulai, ka qai la?ki sogo e na Vakarauwai na i ka 4.

E cavuisausau vakadua na soqo ni yabaki e na ni a kumuni rawa kina na i lavo levu e $60,091.00.

Era a dolava na soqo na turaga kei na marama vakaturaga mai Kadavu e na i lavo vakaitamera ka swivia na $10,000.00, ka qai sogota na turaga na Tui Vuda ka Minisita ni Veikau ko Ratu Josaia Tavaiqia e na $1,000.00.

Sa vica vata na yasana e Viti era sa sureti oti me ra dolava na Adi Salusalu e na vica na yabaki sa oti, ka sa dua na wa ni veiwekani vinaka e sa bukia na yasana o Ba vei ira oqori.

Na nodra lomasoli mera dau mai cau, e sa veivakayaloqaqataki dina sara ki na yasana ko Ba.

Ia, ni ra sa sureti na lewe ni yasana ko Kadavu me ra dolava na Adi Salusalu e na yabaki oqo, e sa macala tu ga mai na kena i tekivu ni sa baci dua dina na soqo bula e na vuku ni veitauvutaki kei Kadavu vei ira mai na yasayasa vaka-Ra.

Era a sureti na lewe ni yasana ko Kadavu ka ra tu e loma ni yasana ko Ba, ia, na i vakarau ni yalo e tu vei ira mai Kadavu, era sa qai veitokoni yani na turaga kei na marama ni Kadavu ka ra tu e na veikoro lelevu e Viti Levu me vakatekivu yani e Suva, ka kauta sobu.

E tuburi ira na turaga ni yasana ko Ba, na bunolevu e na gauna e tekivu kina na soqo ni sa tekivu vata tu kei na qito ni veitauvutaki.

Na veisolevuti kei na veisamei e sega ni caka rawa ni sa tekivu rawa tu ga mai e na gauna ni veiqaraqaravi vakavanua.

Ni sa bula ga mai na kena i tekivu, sa la?ki bula talega e na vo ni tolu na siga ka sa rairai o koya oqori na vuna a tasoro vakayauyau ga mai kina na i lavo.

Na soqo ni Adi Salusalu e viavia duidui ga mai vakalailai na i naki ni kumuni lavo ka ra dau lavaka na veiyasana vakaturaga e Viti.

E vakayacori e na veiyabaki ka kena i naki levu me kauti ira vata mai na lewe ni yasana ko Ba ka ra tu vakacakacaka kei ira ka ra bika tiko na vanua me ra mai sota ka veitalanoa.

E nodra gauna ni marau ka veitalevi, era mai dabe vata e na loma ni dua na vale bolabola, ra veitalanoa ka ra yadua vata na bilo yaqona.

E sa qai dau kumuni tikoga e yadua na i lavo me vukea na veisasaga ka vagolei ki na nodra tiko vinaka na lewe ni yasana.

E rui matata vakavinaka sara tu ga vei ira na lewe ni yasana na veivanua a vagolei kina na i lavo ka ra kumuna tiko, ka sa vakavatukanataki e na saumi wale ni nodra i curucuru ni vuli edua na i wase levu ni gone e na loma ni yasana ka vakakina na veitabana vakailavo tale e so.

E sa tekivutaki talega e na macawa sa oti na kena tara e dua na Velenivolavola taba tolu ni yasana, ka sa dua tale na i vurevure ni lavo ki na yasana e na kena saumi kina na rede.

Na kumuni lavo ka dau vakayacori vaka Tikina makawa.

E walu kece na tikina makawa ka kena i kaciwa ko ira na tiko vakacakacaka.

Era a qaqa na tiko vakacakacaka ni ra a kumuna rawa e $5249,72, tarava na Tikina makawa ko Nawaka, ka i katolu na Tikina makawa ko Vuda.

Na yasana ko Ba e kovuta na veivanua ka tekivu mai Nadi, Lautoka, Ba kei Tavua, takosova na kena veitokaitua kei na buca ka qai kauta yani ki wasawasa ki na Yatu Yasawa.

Ena soqo oqo, era dau soqo kece sara mai kina, ka sa rogorogo vinaka dina na vakarogoca na nodra dui vosa, kei na nodra dui veimatasere ni lalata tu na loma ni rara levu mai Lautoka.

E sa soqo dina ga vakaveiwekani ka ra qai curu maliwa kina na veimataisoqosoqo kei na veikabani ka ra vakaciciva na nodra dui bisinisi vakai ira.

Na veisisivi qiqi ukutaki era a qaqa kina na veiqaravi e na valenibula levu mai Lautoka.

Na qito kei na veisisivi sere ka vakayacori e veisiga kei na kena veibogi.

E rogo na yasana ko Ba e na veimatasere rogo me vfakatekivu ga mai Tavua, yaco ki Nadi ka kauta sobu sara yani ki na Yatu Yasawa.

Na i tukutuku ni Adi Salusalu e sega ni se bau donumaka vakadua e dua na draki ca me vakatauvatani kei na Adi Senitoa mai Suva.

Ia, e baci vakakina e na yabaki oqo, ka sa i koya era yau yani kina vakalewelevu.

Sa mai cava na soqo ka sa rawa vakavinaka na i naki uasiviti na i lavo ka a namaki taumada.

Era sa rai tale tu ki liu na lewe ni yasana me baleta na soqo e na yabaki ka tu mai, ka tubu na bolebole e na kena sagai me tokitaki na i sala.

O ya e sa na qai macala ga e na yabaki ka tu mai, e na gauna mada ga oqo, e sa boi yawa tikoga na salusalu ka mai cori e na macawa sa oti ni sa vovotu tu ga mai na kena vakanananu kei na bewabewa ni kena lasa.

Sa tekivu tale na cakacaka vei ira na tu vakacakacaka, ka ra sa la?ki bika tale na nodra dui veidelaniyavu ko ira na veikoro kei na veiyanuyanu.